Қорқақтың көзі үлкен,
Ақымақтың сөзі үлкен.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қорқақ адам мен ақымақ адамның мінезін салыстырып, екеуінің де әлсіз тұсын әжуа етеді. Қорқақ адам қауіптің өзін үлкейтіп көреді, сондықтан көзі «үлкен» болып, жан-жағына үреймен қарайды. Ал ақымақ адам ойланбай сөйлеп, өз сөзін орынсыз созып, артық мақтанып не бос даурығып жатады. Астарлы мағынасы: қорқыныш пен надандық адамды көрікті де, салмақты да көрсетпейді; керісінше, оның әлсіздігін байқатады.
Образдар мен теңеулер
«Көзі үлкен» дегені — шынайы мағынада көздің көлемі емес, үрейленген адамның жанарының шарасынан шығуы, әр нәрседен секем алуы. «Сөзі үлкен» деудің мәні — ақымақтың сөзі көп, бірақ мәні аз; ол өз ойын өлшеммен айтпай, шектен тыс көбейтеді. Мұнда көз бен сөз адам мінезін танытатын бейне ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал ойланбай шоши беретін немесе дәлелсіз көп сөйлейтін адамға қатысты айтылады. Мысалы, біреу емтихан алдында дайындықтың орнына «бәрі өте қиын, міндетті түрде құлаймын» деп үрейлене берсе, ал екіншісі тақырыпты білмей тұрып ұзақ ақыл айтса, осы мақал еске түседі. Ол адамды сабырлы, байыпты, ойланып сөйлеуге шақырады.
Aqymaqtyń sózi úlken.