Қонаққа барсаң, нәпсіңді тый.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қонаққа барғанда адам өзін ұстап, орынсыз қылықтан, артық сөзден, дәмге, дүние-мүлікке не көңіл көтеруге құмарлықтан тыйылуы керек деген ой айтылады. Тура мағынасында бұл — қонақта тәртіп сақтау. Астарлы мағынасында — кез келген ортада әдепті болу, шектен аспау, өз нәпсіңе ермеу, өзгеге құрмет көрсету.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қонаққа бару» — тек бір үйге кіріп шығу емес, бөтен жұрттың ортасына кіру, сыйлы ортада жүру деген ұғым. Ал «нәпсіңді тый» тіркесі адамның ішкі қалауы мен құмарлығын тежей білуді білдіреді. Халық нәпсіні адамды абыройдан айыратын әлсіздік ретінде көрсетеді. Сондықтан мақал адамды сабырлы, жинақы, көргенді болуға шақырады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қонақта да, жалпы қоғамда да әдепті сақтауға үйретеді. Мысалы, біреу үйіне қонаққа барғанда дастарқанды сынап, көп сұранып, артық талап қойса — бұл нәпсінің тыйылмағаны. Ал сыпайы отырып, азға қанағат етіп, үй иесінің құрметін бағаласа, мақалдың мәні орындалады.