Кедейдің кәрінен сақтан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал кедей адамның ашу-ызасын, наласын, ренішін елемей қоюға болмайтынын ескертеді. Тура мағынасында — кедей адамның кәрі, яғни ашу-реніші қауіпті болуы мүмкін деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — жағдайы төмен, жаны жаралы адамның жан күйзелісін түсініп, оны қорламау, әділетсіздік жасамау керек. Өйткені қысым көрген адам сабырынан айырылса, оның сөзі де, ісі де ауыр тиюі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «кәр» сөзі тек ашу емес, іште жиналған ыза, шер, наланы білдіреді. «Кедей» образы — тұрмысы төмен ғана емес, әлсіз, қорғансыз, бірақ жүрегінде өкпе сақтаған жанның бейнесі. Мақал сол адамның сырттай жуас көрінгенімен, іштей ширыққан күйі барын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл сөзді әлеуметтік әділдік, адамға құрмет көрсету туралы айтқанда қолдануға болады. Мысалы, жұмыс орнында басшы қарамағындағы қызметкердің еңбегін бағаламай, жалақысын кешіктірсе, ол адам ашынып, жұмыстан кетуі немесе шағымдануы мүмкін. Яғни әлсіздің де шегі бар, сондықтан кез келген адаммен әділ, байыпты сөйлесу керек.