Ескі мешітке көкек азаншы,
Есі кеткен ауылға есек азаншы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ескі, қадірі кеткен жерде жөнді адам табылмай, лайықсыз кісі төрге шығатынын әжуалайды. Тура мағынада, қираған не күтімсіз мешітке көкек сияқты кездейсоқ құс азан айтқандай елестетеді; астарында — қадірлі орын құлдыраса, елдің де, сөздің де, істің де берекесі кетеді деген ой жатыр. Сондай-ақ ақылы таяз, тәртібі әлсіз ортада ойы да, әрекеті де жараспайтын адам алға шығып кетуі мүмкін екенін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
«Ескі мешіт» — тозған, иесіз қалған орта; «көкек азаншы» — азан айтуға лайық емес, орынсыз адам; «есі кеткен ауыл» — берекесі қашқан, тәртібі бұзылған жұрт; «есек азаншы» — мүлде жараспайтын, өресі төмен адам бейнесі. Мұнда құстың да, есектің де алынуы — кекесін мен мысқылдың күші, яғни лайықсыздықты өткір көрсету тәсілі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды басшылыққа қабілетсіз адам келіп, орта дұрыс басқарылмай қалған жағдайда айтуға болады. Мысалы, ұйымның тәртібі жоқ болып, жауапсыз қызметкерді бөлімге жетекші етіп қойса, жұрт «осы мақалдағыдай болды» деп түйіндейді.
Esi ketken aýylǵa esek azanshy.