Ескі ханның ақылы жүрмес,
Жаңа ханның бұйрығы жүрмес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал билік пен басқаруда ескірген тәсіл де, тәжірибесіз жаңа бұйрық та бірдей жүрмейтінін білдіреді. Тура мағынасында ескі ханның сөзі де, жаңа ханның жарлығы да елге бірден өтпей қалуы мүмкін. Астарлы мағынасы — басшының ақылы, беделі, әділдігі мен шешімділігі болмаса, оның айтқаны орындалмайды. Халық орынсыз бұйрықты да, өмірден алыстаған ескі ақылды да қабылдай қоймайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ескі хан» — көнерген, заманы өткен билікті, ал «жаңа хан» — жаңа келген, бірақ әлі орнықпаған басшыны меңзейді. «Ақылы жүрмес» және «бұйрығы жүрмес» деген тіркестер биліктің тек атақпен емес, сана, бедел, сенім және әділдікпен ғана өтетінін көрсетеді. Хан бейнесі арқылы ел басқару ісінің салмағы берілген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал кез келген басшыға, мекеме жетекшісіне немесе ұйымдастырушыға қатысты айтылады. Мысалы, жаңа директор қызметкерлердің пікірін тыңдамай, бірден қатал тәртіп енгізсе, оның бұйрығы өтпей, ұжымда түсінбеушілік туады. Демек, басқаруда ақыл мен бедел қатар жүруі керек.
Jańa hannyń buıryǵy júrmes.