Есті елін табар,
Ессіз жаттың отын жағар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылды, есті адамның өз елін, өз жұртын, өз ортасын қадірлейтінін айтады. Есті адам туған елін паналап, соның игілігіне қызмет етеді, ал ессіз адам жат жерде жүріп, өз пайдасын ғана ойлап, бөгденің отына қарап күнелтуі мүмкін. Мұнда тура мағынада елін табу, жаттың отын жағу айтылғанымен, астарлы мағынасы — адам өзінің тегін, тамырын, отанын ұмытпай, өз жұртына сүйенуі керек деген ой.
Образдар мен теңеулер
«Елін табар» деген тіркес адамның өз орнын, өз қауымын табуын білдіреді. «Жаттың отын жағар» деген образ — біреудің қолына қарап, өзгенің есігінде жүру, тәуелді болу. Қазақ ұғымында от жағу — үйдің ырысы мен тіршілігінің белгісі. Сондықтан бұл жерде от жағу тек қана тұрмыстық іс емес, өзгенің есебінен өмір сүрудің ишарасы ретінде берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өз елінде еңбек етіп, туған жердің дамуына үлес қосатын адамды дәріптеуде қолданылады. Мысалы, білім алған жас маман ауылына қайтып келіп, мектепте не ауруханада жұмыс істесе, жұрт оны «есті адам» деп бағалайды. Ал өз пайдасын ғана ойлап, тамырын ұмытқан жан бұл мақалдағы ескертуге сай келеді.
Essiz jattyń otyn jaǵar.