Оқуға сенген ұмытшақ,
Жазуға сенген жаңылшақ.

Негізгі мағынасы

Тек оқығанына сенген, бірақ оны ойланып, көкейге тоқымаған адам тез ұмытады; тек жазып алғанына сенген адам жазбасыз қалғанда шатасып, жаңылады. Мақал білімнің кітапта, қағазда ғана емес, адамның өз ақылы мен жадында болуы керектігін айтады. Оқу мен жазу — құрал, ал түсіну мен есте сақтау — адамның өз еңбегі. Бұл мақал ауызша мәдениеті мықты халықтың көзқарасын көрсетеді: жыршы мыңдаған жолды жатқа айтқан.

Образдар мен теңеулер

Мақал жазу кең таралмаған, білім ауыздан ауызға жатталып берілген дәуірдің көзқарасын сақтаған. Жыраулар, шежірешілер, билер ұзақ жырды, ру шежіресін, өнегелі сөздерді жатқа білген, ал қағазға жазу сирек іс болған. Ұмытшақ — тез ұмытатын, жаңылшақ — жиі шатасатын адам; екі сөз де «-шақ» жұрнағымен жасалып, адамның тұрақты әдетін білдіреді. «Оқуға — жазуға», «ұмытшақ — жаңылшақ» жұптары екі жолды теңестіріп тұр.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Біреу бәрін жазып алып, бірақ ештеңе есте сақтамағанда, телефонға, дәптерге тым тәуелді болғанда айтылады. Кітапты оқып шығып, мазмұнын айта алмаған балаға да жарасады. Үні — жеңіл мысқыл, ой салу. Оқу мен жазуды жоққа шығару үшін айту мақалдың мәнін бұрмалайды: ол тек соларға ғана сүйенбеуге шақырады. Мысалы: «Конспектің бар, бірақ өзің ештеңе айта алмайсың. Жазуға сенген жаңылшақ».

Қолданылу жағдаяттары

— Мектеп кешінде өлеңді қағаздан оқыған оқушының парағы түсіп кетіп, ойы шатасады; мұғалім кейін мақалды айтып, жаттауды тапсырады.
— Ауылдағы қарт жеті атасын жатқа айтып беріп, оны телефонына асығыс жазып алған немересіне мақалды күліп айтады.