Көн құрысса, қалыбына барады,
Көпке түскен іс анығына барады.
«Көн құрысса, қалыбына барады, Көпке түскен іс анығына барады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Көн құрысып, кепсе, өзінің қалыбына қайтып барады, ал көпке түскен іс анығына, шындығына барады. Тері өңдеушінің байқауынан туған мақал: илеген қалың теріні қалыпқа салып кептірсе, ол сол қалыптың пішінін алады. Сол сияқты бір мәселе көпшіліктің талқысына түссе, түрлі пікір, айғақ, куә арқылы оның шын жайы анықталады, жалған жағы түсіп, нақтысы қалады. Мақал көптің алдындағы ашық талқылаудың әділдігін айтады.
Образдар мен теңеулер
Көн — малдың қалың терісінен иленген қатты былғары, одан етік ұлтанын, ер-тұрман бөлшектерін, саба, торсық жасаған. Ылғал көнді ағаш қалыпқа керіп кептіргенде, ол құрысып, қалыптың пішінін дәл қайталайды. Етікшілер мен ершілер осы қасиетін пайдаланған. Мақал осы шеберханалық көріністі дау шешу ісіне ауыстырады: іс те көптің алдында қалыпқа түскендей, өзінің шынайы пішінін алады. Екі жол бірдей үлгімен құрылған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мұны даулы, күдікті іс көпшіліктің алдына шығарылғанда айтады: енді шындық ашылады деген сенім ретінде. Мысалы, ауылдағы бір дау жиналыста қаралғанда: «Көпке түскен іс анығына барады, асықпайық, бәрін тыңдайық». Интонациясы сабырлы, әділдікке сенім. Біреудің жеке сырын жұртқа жариялауды ақтау үшін айтылмайды.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда кімнің малы кімнің егісін таптағаны жиналыста қаралғанда, куәлер сөйлеп, шындық ашылады.
— Мектепте сынған терезе туралы бүкіл сынып ортаға отырып сөйлескенде, кінәлі бала өзі мойындайды.
— Ескі қыстаудың шекарасы туралы дауды ағайын жиналып, ақсақалдардың айтуымен анықтайды.
Kópke túsken is anyǵyna barady.