Жеті жұрттың тілін біл,
Жеті түрлі ілім біл.

Негізгі мағынасы

Мақал адамды көп тіл мен көп салалы білім игеруге шақырады. Жеті жұрттың тілін білген адам түрлі елмен түсінісе алады, сауда да, достық та, келіссөз де оған оңай. Жеті түрлі ілім білген кісі бір салада тұйықталып қалмайды, өмірдің әр қиындығына жол таба алады. Мұндағы «жеті» дәл сан емес, «көп, мол» деген мағынада. Ой анық: тіл мен білімнің артығы болмайды, ол адамның көкжиегін кеңейтеді.

Образдар мен теңеулер

Жеті — қазақ ұғымында қасиетті, толықтықты білдіретін сан: жеті ата, жеті қазына, жеті күн. Мақалда ол екі рет қайталанып, «барынша көп» деген ұғымды күшейтеді. Жұрт — ел, халық. Көшпелі қазақ ежелден көп ұлтпен көршілес өмір сүрген, керуен жолдарында түрлі тілде сөйлейтін саудагер, елші, жолаушылармен жүздескен; өзге тілді білу оған күнделікті қажеттілік болды. Ілім — ғылым, оқу, білім. Екі жол да бұйрық райдағы «біл» сөзімен аяқталып, өсиет сарынымен айтылады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Ата-ана, ұстаз балаға тіл үйренуге, оқуға ынталандырғанда айтады. Үні — өсиет, ақ тілек. Мектепте шет тілі сабағында, бітіру кешінде, баланы алыс оқуға шығарып салғанда жиі естіледі. Біреу «бір тілім жетеді» деп кеудесін керсе, оған қарсы дәлел ретінде де айтылады. Мысал: «Ағылшынмен тоқтама, қытайшаны да үйрен. Жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі ілім біл деген».

Қолданылу жағдаяттары

— Шекарадағы базарда сауда жасайтын әже немересіне орыс, қытай, өзбек тілдерінде сәлемдесуді үйретіп, мақалды айтады.
— Мектепті бітірген қызын шетелге оқуға шығарып салған әке жол үстінде оған ақ батасын беріп, осы мақалды қосады.