Бір қайғыны ойласаң,
Жүз қайғыны қозғайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бір ғана қайғыны есіңе алып, соны көп ойласаң, оның соңынан тағы басқа мұң, уайым еске түседі. Астарлы мағынасы — адамның көңілі бір қайғыға байланып қалса, ол жанды ауырлатып, ойды тізбектеп, қайғыны көбейтіп жібереді. Сондықтан қазақ бұл жерде уайымды шектен тыс қаза бермеуге, сабыр сақтауға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бір қайғы» — жеке бір қиындық, бір сәттік мұң. Ал «жүз қайғы» — ой үстіне ой қосылып, жан дүниені қысып жіберетін көп уайымның бейнесі. Мұндағы сандық әсірелеу нақты жүзді емес, қайғының көбейіп кететінін көркем түрде аңғартады. Яғни бір мәселе шешілмесе, ол өзге қиындықтарды да еске салып, адамның еңсесін түсіреді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе күйзеліс, жұмыс қысымы, отбасылық немесе қаржылық қиындық кезінде орынды айтылады. Мысалы, адам бір сәтсіздікке байланып алып, соны қайта-қайта ойлай берсе, ұйқысы бұзылып, басқа істеріне де көңілі бөлінбей қалады. Сондықтан мұндайда мәселені саралап, шешім іздеп, ойды жағымды нәрсеге бұру қажет. Мақалдың тәрбиесі — қайғыны көбейтпей, сабырмен жеңе білу.
Júz qaıǵyny qozǵaıdy.