Өткелден өткенше қызыңды алайын,
Өткен соң аузыңды ұрайын.
«Өткелден өткенше қызыңды алайын, Өткен соң аузыңды ұрайын.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал опасыз, уәдесіне тұрмайтын адамды мысқылдайды. Өзеннің өткелінде көмек керек кезде ол «қызыңды алайын», яғни құда болайын, туыс болайын деп жылы сөйлейді. Ал өткелден аман өтіп, қажеті біткен соң бағанағы адамға «аузыңды ұрайын» деп, тіпті ұрысуға дейін барады. Тура мағынасы осы, ал астарлы мағынасы — керек кезде жалынып, жұмысы біткенде жүзін бұратын, жақсылықты тез ұмытатын адамның мінезі. Халық мұндай адамға сенбеуді, уәдені іспен тексеруді үйреткен.
Образдар мен теңеулер
«Өткел» — көшпелі өмірдегі қауіпті, бірақ уақытша кедергі: судан өтер кезде жолаушы өзгенің көмегіне тәуелді. Өткел — адамның басқаға мұқтаж болған қысқа сәтінің бейнесі. «Қызыңды алайын» — ең үлкен жақындық уәдесі, ал «аузыңды ұрайын» — сол уәденің дөрекі түрде бұзылуы. Екі жолдың бір-біріне қарама-қарсы құрылуы опасыздықтың қаншалықты тез ашылатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал мұқтаж кезде достық көрсетіп, мақсатына жеткен соң хабарсыз кететін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреу жұмысқа тұру үшін танысынан кеңес пен ұсыным хат сұрап, күнде қоңырау шалады, ал орнына бекігеннен кейін сәлем де бермей қояды. Мақал екі нәрсені еске салады: өзгенің уәдесін сөзіне емес, ісіне қарап бағалау және өзіміз де көмек алған адамды ұмытпау.
Ótken soń aýzyndy uraıyn.