Шабыспақ оңай, табыспақ қиын.
«Шабыспақ оңай, табыспақ қиын.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бір-бірімен шабысу, яғни ұрысып, жауласу оңай, ал араз болған соң қайта табысу, татуласу әлдеқайда қиын. Мақал араздықтың басы мен соңы бірдей емес екенін айтады: ашуға еріп, бір сөзбен, бір әрекетпен қатынасты бұзу — бір сәттік іс, ал жараны жазу үшін уақыт, кешірім, сабыр керек. Ағайын, көршілер, ел арасындағы дауға қатысты айтылады. Ойдың астарында ескерту бар: дауды бастамас бұрын соның соңын ойлаған абзал.
Образдар мен теңеулер
«Шабысу» — бір-біріне қарсы шабу, ат қойып, қару алып соғысу; көне заманда ауылдар мен рулар арасындағы шабуыл осылай аталған. «Табысу» — қайта бір-бірін табу, жарасу. Мақал осы екі етістікті бір дыбыстық үлгіге салған: шабыспақ — табыспақ, тек бір дыбыс өзгерді, ал мағынасы қарама-қарсы. «-пақ» тұлғасы — көне тілдегі тұйық етістік, «шабысу», «табысу» деумен бірдей. Осы кішкене айырма ойды күшейтеді: сөз жағынан айырма аз, ал өмірде араны жалғау қиын.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал ұрыс-керіс басталайын деп тұрғанда, ашулы адамды тоқтату үшін айтылады, сондай-ақ ұзаққа созылған араздықтың зардабын көргенде өкінішпен еске алынады. Ақсақал, ана, ұстаз айтады; интонациясы — салмақты ескерту. Мысалы: «Шабыспақ оңай, табыспақ қиын, бір сөз үшін ағайынды суытпа». Мақалды татуласудан біржола бас тартуға сылтау ету орынсыз: ол керісінше табысудың қадірін көрсетеді.
Қолданылу жағдаяттары
— Екі көрші қоршауға бола ұрсысып қалғанда, үшінші көрші ақсақал екеуін шайға шақырып, осы мақалды айтады.
— Футбол ойынынан кейін екі команданың балалары төбелесуге жақындағанда, бапкер оларды тоқтатып, мақалдың мәнін түсіндіреді.