Шықсаң белге, көзің сал елге.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға қайда барса да айналасына көз сал, елдің жайын байқап, жұрттың халін түсініп жүр деген ой айтады. Тура мағынада белге шыққан адам төмендегі елді көреді. Астарлы мағынада биікке көтерілсең, тек өзіңді ойламай, айналаңдағы халықтың қамын, жағдайын, тіршілігін бағамдауың керек деген өсиет жатыр. Яғни, елден қол үзбе, елге жауапты бол.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бел» — биік орын, өрлеу, жетістік, қызмет, абыройдың белгісі. «Көзің сал елге» дегені — жоғарыда жүрсең де төмендегіні ұмытпа, халыққа қарап, соның мұң-мұқтажын ойла деген мағына береді. Бел мен елдің қарсы қойылуы адамның жеке биігі мен қоғамдық жауапкершілігін астастырады. Бұл жерде көз салу — жай қарау емес, байқау, таразылау, ой түю.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал басшыға, маманға, қоғамда сөзі өтетін адамға өте орынды. Мысалы, бір мекеме жетекшісі қызметі өскен сайын қызметкерлердің жағдайын ескеріп, олардың пікірін тыңдап отыруы керек. Сонда ғана оның ісі берекелі болады.