«Толықсып аққан дария - мейірманды қария.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Суы мол, арнасын толтырып, сабырмен шалқып ағатын үлкен өзенді мейірімді қартқа теңейді. Дария жағасындағы жерді суарып, елге күн береді; мейірманды қария да айналасына ақыл, жылулық, батасын беріп, отбасын, ауылын ұйытады. Мақал қарттықтың құндылығын айтады, бірақ кез келген қарттың емес, мейірімді, кеңпейіл қарияның қадірін ерекше атайды: ол елдің ырыс бұлағы.
Образдар мен теңеулер
Дария — үлкен өзен, ал толықсу — судың мол болып, буырқанбай, шалқып тұруы. Бұл жар құлатқан тасқын емес, толық әрі тыныш ағыс, сондықтан ол қарияның сабырына, мол тәжірибесіне сай келеді. Далада су — тіршілік көзі: өзен бойында ғана егін, жайылым, қоныс болады. «Дария» мен «қария» сөздерінің ұйқасы теңеуді естен шығармайды.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды қарттарды құрметтеу туралы әңгімеде, мерейтойда, сыйлы ақсақалға арналған жылы сөз ретінде айтады. Мақтау, құрмет реңкі басым. Мектептегі ата-әжелерге арналған кештерде де орынды. Ашушаң, қатал қарияны мысқылдау үшін айтса, мақал жағымсыз естіледі. Мысалы: «Атамыздың аман жүргені — біздің бақытымыз. Толықсып аққан дария — мейірманды қария».
Қолданылу жағдаяттары
— Тойда асаба төрде отырған сексендегі атаға сөз берерде, оны осы мақалмен құрметтеп таныстырды.
— Мектептегі ата-әжелерге арналған кеште бесінші сынып оқушысы мақалды айтып, атасына гүл сыйлады.