Ел туралы 444
Ел туралы мақал-мәтелдер Отан, бірлік, елдік рух пен халықтың тәлімін қысқа да нұсқа жеткізеді.
444
Мақал-мәтел
162.6K
Қаралым
366
Орташа
Сұрыптау:
Ел қадірін көрген біледі,
Жер қадірін жүрген біледі.
Жер қадірін жүрген біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің де, жердің де қадірі алыстан жырақта жүріп, қиындық көргенде анық білінетінін айтады…
Ел бұзылса, шайтан өрнек салады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ішінде береке кетіп, ынтымақ бұзылса, жамандықтың жолы ашылады дегенді білдіреді. Тура…
Аз қойда айран бар, өре жоқ,
Аз елде азар бар, төре жоқ.
Аз елде азар бар, төре жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қойы аз үйде айран болғанмен, оны жиюға арналған өре болмайды; ел аз, жұрт…
Қой үстіне бозторғай жұмыртқалар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ішінде аса тыныш, берекелі, мамыражай заман орнағанын білдіреді. Тура мағынасында қойдың…
Гүл өссе - жердің көркі,
Қыз өссе - елдің көркі.
Қыз өссе - елдің көркі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жерге гүл шықса, айнала ажарланып, көркейіп кетеді. Ал қыз тәрбиелі, ибалы…
Кәпір тоқ болса, мұсылман тыныш.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір ортада жат, бөтен, тіпті дін айырмасы бар адам тоқ әрі жайлы болса…
Туған жердің жусаны жұпар.
Негізгі мағынасы Туған жердің жусанының өзі де жұпардай қымбат, сүйкімді деген ой айтылады. Яғни адамның өз өскен…
Жер дауы мен жесір дауы бітпейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ішіндегі ең ауыр даулардың бірі — жерге талас пен жесірге қатысты дау ешқашан жеңіл…
Өз елім - өлең төсегім.
Негізгі мағынасы «Өз елім - өлең төсегім» деген мақал адамның туған еліне деген ыстық сүйіспеншілігін білдіреді. Тура…
Есім ханның ескі жолы,
Қасым ханның қасқа жолы.
Қасым ханның қасқа жолы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі ханды — Есім хан мен Қасым ханды — елге үлгі болған әділ заң, тәртіп және басқару…
Бірлік болмай, тірлік болмас.
Негізгі мағынасы «Бірлік болмай, тірлік болмас» деген мақалдың тура мағынасы — адамдар татуласпаса, ортақ іс алға…
Тәрбие - тәртіптің құлы,
Тәртіпті - елдің құлы.
Тәртіпті - елдің құлы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда тәрбиенің адамды дұрыс жолға салатыны айтылады. Тәрбиелі адам өз мінезін тежей алады…
Хан - бас, халық - кеуде.
Негізгі мағынасы «Хан - бас, халық - кеуде» деген мақал ел басқаруда ханның орны ерекше екенін, бірақ хан жалғыз өзімен…
Талқы - елге пайда,
Тамшы - жерге пайда.
Тамшы - жерге пайда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — кішкентай нәрсенің өзі өз орнында пайда әкеледі: талқы ағашты өңдеуге…
Орағың өткір болса, қарың талмайды,
Отаның берік болса, жауың алмайды.
Отаның берік болса, жауың алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: орақ өткір болса, егін ору жеңілдеп, адам көп қиналмайды. Ал отаны берік…
Әркімнің өз жері - жұмақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр адамның туған жері, өскен ортасы оған ең қымбат, ең ыстық екенін білдіреді. Тура мағынада…
Отан үшін отқа түс, күймейсің.
Негізгі мағынасы «Отан үшін отқа түс, күймейсің» деген мақал адамның елі мен жері үшін қандай ауыр іс болса да…
Ер жігіт - елінің ұлы,
намысының құлы.
намысының құлы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер жігіттің ең үлкен міндеті — өз елін қадірлеу, халқы үшін жауапкершілік сезіну екенін…
Ер елінде, гүл жерінде.
Негізгі мағынасы «Ер елінде, гүл жерінде» мақалы адамның да, табиғаттың да өз орнында көрікті, қадірлі болатынын…
Шіркін, менің өз үйім,
Кең сарайдай боз үйім.
Кең сарайдай боз үйім.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда адамның өз үйіне, өз баспанасына деген сүйіспеншілігі айтылады. Тура мағынасы — өз үйі кең…
Ел ебелек емес,
Ер көбелек емес.
Ер көбелек емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің де, ердің де жеңіл-желпі нәрсе емес екенін аңғартады. «Ел ебелек емес» дегені…
Ат айналып қазығын табар,
Ер айналып елін табар.
Ер айналып елін табар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ат ұзап кетсе де, байланған қазығын айналып барып табады; ал ер-азамат та…
Елу жылда ел жаңа,
Қырық жылда - қазан.
Қырық жылда - қазан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірде де, ел тіршілігінде де уақыт өте үлкен өзгеріс болатынын айтады. «Елу жылда ел жаңа»…
Балық басынан шіриді,
Су басынан бұзылады.
Су басынан бұзылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — балық алдымен бас жағынан бұзылса, су да бастауынан лайланса, бүкіл ағыс…
Су жүрген жер - береке,
Ел жүрген жер - мереке.
Ел жүрген жер - мереке.
Негізгі мағынасы Бұл мақал су жүрген жерде тіршілік нәрленіп, егін көгеріп, мал мен адамға ырыс көбейетінін білдіреді…
Батыр - елдің сәулеті,
Балқұрақ - көлдің сәулеті.
Балқұрақ - көлдің сәулеті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал батырдың ел үшін қандай қымбат екенін айтады. Тура мағынада, батыр елге көрік беретін, оны…
Жарылғанды жау алар,
Бөлінгенді бөрі жер.
Бөлінгенді бөрі жер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жарылған, яғни бөлініп кеткен нәрсені жау оп-оңай иемденеді, ал бөлінген…
Опасызда Отан жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: опасыз, яғни еліне, жұртына, сөзіне берік емес адамда шын Отаны жоқ деген…
Қара жерге халық ие.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жердің үстінде халық өмір сүріп, оны игеріп, пайдаланып отыр деген ойды…
Ер есімі ел есінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — елге танылған ер адамның аты халық жадында ұзақ сақталады. Астарлы…
Туыс - атадан, көрші - Алладан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстықтың қанмен, ата-бабадан жалғасатын табиғи байланыс екенін, ал көршінің адамға…
Егілмеген жер жетім,
Елінен айырылған ер жетім.
Елінен айырылған ер жетім.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі түрлі жетімдікті салыстырады. Егілмеген жер құнарын ашпай, пайда бермей қалады…
Ұлтарақтай болса да,
Ата қоныс жер қымбат.
Ат төбеліндей болса да,
Туып өскен ел қымбат.
Ата қоныс жер қымбат.
Ат төбеліндей болса да,
Туып өскен ел қымбат.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туған жер мен туған елдің қадірі оның көлемімен не байлығымен өлшенбейтінін айтады…
Ежелгі жау ел болмас.
Негізгі мағынасы «Ежелгі жау ел болмас» деген мақалдың тура мағынасы — көптен бері жаулық қылып келген адам не топ…
Кемедегінің жаны бір.
Негізгі мағынасы Кемеде бірге отырған адамдардың өмірі мен амандығы ортақ болғандықтан, олар бір-біріне сүйеніп, тату…
Құс қонбаған көл жетім,
Ел қонбаған жер жетім.
Ел қонбаған жер жетім.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: құс қонбаған көлдің сәні де, берекесі де болмайды; ел қонбаған жер де…
Әз (Наурыз) болмай, жаз болмайды,
Жаз болмай, мәз болмайды.
Жаз болмай, мәз болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көктемнің, әсіресе Наурыздың келуі табиғаттың жаңаруына жол ашатынын білдіреді. Наурызсыз…
Туған жердің тасы да таныс.
Негізгі мағынасы Туған жердің әрбір тасы, топырағы, бұлағы, тау-тасы адамға ыстық әрі қымбат. Бұл мақал туған өлкені…
Керуенбасы білікті болса, түйе азбайды;
Қолбасы білікті болса, сарбазы азбайды.
Қолбасы білікті болса, сарбазы азбайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: керуенді бастап жүрген адам тәжірибелі, сауатты болса, түйелер де жолдан…
Ел-елдің бәрі жақсы,
Өз елің бәрінен жақсы.
Өз елің бәрінен жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әр елдің, әр жұрттың өзіне тән жақсы қасиеті бар екенін айту. Астарлы…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
Негізгі мағынасы Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың…
Ит - тойған жеріне,
Ер жігіт - туған жеріне.
Ер жігіт - туған жеріне.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның табиғаты мен ер жігіттің елге, жерге деген сүйіспеншілігін салыстырады. Ит тойған…
Көп түкірсе, көл болады,
Көп біріксе, ел болады.
Көп біріксе, ел болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп адамның аз-аздан түкіргені жиналып, көлдей үлкен нәрсеге айналуы…
Ұлы жүзді қауға беріп, малға қой,
Орта жүзді қамшы беріп, дауға қой,
Кіші жүзді найза беріп, жауға қой.
Орта жүзді қамшы беріп, дауға қой,
Кіші жүзді найза беріп, жауға қой.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үш жүздің ел ішіндегі орны мен мінезін бейнелі түрде көрсетеді. Тура мағынасында әр жүзге…
«Ел туралы» мақал-мәтелдер қазақтың елдік санасын, Отанға сүйіспеншілігін, бірлік пен татулықтың қадірін айқын бейнелейді. Бұл санаттағы нақыл сөздер халықтың ғасырлар бойғы тәжірибесінен туған ой-тұжырымды ықшам түрде жеткізіп, ел мен жердің қасиетін ұғындырады.
Мұнда туған жерді құрметтеу, халыққа қызмет ету, намыс пен абыройды сақтау, ынтымақтың күші сияқты тақырыптар жиі айтылады. Елдікті дәріптейтін бұл мақалдар мен мәтелдер жас ұрпаққа тәлім беріп, ұлттық құндылықты сақтауға, қоғамда жауапкершілік пен бауырмалдықты нығайтуға үндейді.
Мұнда туған жерді құрметтеу, халыққа қызмет ету, намыс пен абыройды сақтау, ынтымақтың күші сияқты тақырыптар жиі айтылады. Елдікті дәріптейтін бұл мақалдар мен мәтелдер жас ұрпаққа тәлім беріп, ұлттық құндылықты сақтауға, қоғамда жауапкершілік пен бауырмалдықты нығайтуға үндейді.