Бірлік қайда болса, еркіндік сонда,
Еркіндік қайда болса, елдік сонда.
«Бірлік қайда болса, еркіндік сонда, Еркіндік қайда болса, е…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бірлік бар жерде еркін өмір сүруге мүмкіндік туады, ал еркіндік орнаған жерде елдің тұтастығы мен дербестігі күшейеді. Астарлы мағынасы — халық ауызбіршілік сақтаса, сыртқы қысымға да, ішкі алауыздыққа да төтеп береді; татулық елдің ең үлкен қорғаны. Еркіндік тек жеке адамның еркі емес, ол — елдің ынтымағы мен ортақ мүддесінің нәтижесі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бірлік» — халықтың тату тірлігі, ортақ мақсатқа жұмылуы. «Еркіндік» — қамсыздық емес, жауапкершілікпен келген кеңдік. «Елдік» — мемлекеттілік, намыс, ұлттық тұтастық деген ұғымдарды білдіреді. Мақал бір нәрседен екіншісі туындайтын тізбекті байланыс арқылы айтылған: алдымен бірлік, содан кейін еркіндік, соңында елдік орнығады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал ұжымда, ауылда, мемлекетте немесе тіпті отбасы ішінде де өзекті. Мысалы, көрші-қолаң бір мәселені ақылдасып шешсе, ортада тыныштық сақталып, әркім өз ісін еркін атқарады. Демек, татулық бар жерде ғана даму мен береке болады.
Erkindik qaıda bolsa, eldik sonda.