Биі көп елді дау аралайды,
Дауы көп елді жау аралайды.

Негізгі мағынасы

Биі, яғни басшысы, төрешісі көп елде әркім өз билігін жүргізіп, дау-дамай тоқтамайды. Ал дауы көп, іштей бөлінген елге жау оңай кіреді: ол бірліктің бұзылғанын пайдаланып, жерін басады. Мақал себеп-салдар тізбегін көрсетеді: көп басшылық — дау, дау — әлсіздік, әлсіздік — жаудың шабуылы. Ішкі алауыздықтың сырттан келетін қатерден кем түспейтінін ескертеді.

Образдар мен теңеулер

«Аралау» — бір жерді кезіп, ішіне кіріп, түгел жүріп шығу. Дау мен жау осы етістікпен жанды кейіпкер ретінде көрсетіледі: олар елдің ішін аралап, ауыл-ауылға кіреді. «Дау — жау» ұйқасы мақалдың өзегі: екі сөз бір дыбыспен ғана ерекшеленеді, ал мағынасы — бірі екіншісіне жол ашады. Мақал баспалдақ түрінде құрылған: бірінші жолдың соңғы ойы — «дау» — екінші жолдың басына шығып, тізбекті жалғайды.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақал ұжымдағы, ауылдағы, әулеттегі алауыздық пен басшылықтың шашыраңқылығы туралы ескерту ретінде айтылады. Интонациясы байсалды, кейде алаңдаулы. Мысалы, ауыл жиынында бірнеше топ әрқайсысы өзін басшы санап, бір шешімге келе алмағанда, ақсақал: «Биі көп елді дау аралайды, дауы көп елді жау аралайды», — деп бірлікке шақырады. Пікір алуандығын, әділ талқылауды «дау» деп басу үшін айтылмайды.

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылдың жайылымы туралы бірнеше топ бөлек-бөлек шешім шығарып жатқанда, сол жерді көрші шаруашылық жалға алып кетті. Қарттар мақалды еске алды.
— Ағайындар мұраны бөлісе алмай жүргенде, бөтен біреу үйді арзанға сатып алмақ болды. Әжелері мақалды айтып, оларды татуласуға шақырды.