«Бөтен жердің гүлінен туған жердің тікені артық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бөтен жердің әдемі гүлінен туған жердің тікені де қымбат. Мақал туған жерді сырт көріністің әдемілігімен өлшемейді: жат өлке қаншалық бай, көркем болса да, ол жүрекке жақын емес, ал туған жердің қиын, жаралайтын жағы да өзіңдікі. Бұл ой туған жерге деген адалдықты, оның кемшілігін де бірге көтеруге дайын болуды білдіреді. Бір жағынан, сыртқы жылтырға алданып, өз жеріңді тастама деген ескерту де бар.
Образдар мен теңеулер
Мақал гүл мен тікенді — сұлулық пен азаптың ең таныс екі белгісін қарсы қояды. Гүл көзге жағымды, тікен қолды тырнайды; күтілетін салыстыру бұзылып, тікен жеңіп шығады. Дала тұрғыны үшін тікен — қараған, шеңгел, жантақ сияқты таныс өсімдіктер, оларды түйе жейді, адам отын етеді. «Артық» сөзі мұнда «жақсы, қымбат» деген мағынада. Екі жұп қатар келеді: бөтен жер — туған жер, гүл — тікен.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды туған жерден кетпеуге бел буған адам, не жат жерде жайлы өмір сүрсе де, еліне оралған адам айтады. Үні шешімді, мақтанышты. Басқа елді кемсіту үшін айтылмайды, тек өз таңдауын түсіндіреді. Мысалы, шетелдегі жоғары жалақылы жұмысқа шақырылған ұста бас тартып, жауабын осы мақалмен береді.
Қолданылу жағдаяттары
— Көктемде тау бөктерінде мал жайып жүрген шопан қаладан келген жиеніне шеңгелдің тікенін көрсетіп, осы мақалды айтып берді.
— Көршілері көшіп кеткенде ауылда қалып қойған қарт ерлі-зайыптылар неге кетпейтіндерін қонақтарына осы мақалмен түсіндірді.