Үйдің жақсы болмағы ағашынан,
Ердің жақсы болмағы нағашыдан.

Негізгі мағынасы

Киіз үйдің сапасы оның ағашына, ер жігіттің қасиеті нағашы жұртына байланысты. Үйдің сүйегі — ағаш: кереге, уық, шаңырақ қандай болса, үй де сондай берік әрі әдемі. Сол сияқты жігіттің тектілігі, мінезі, өнері көбіне анасы жағынан, нағашы жұртынан келеді деп сенген. Мақалдың негізгі ойы — адамның сапасы оның түп-тамырымен байланысты, ал ана жағының ықпалы әке жағынан кем емес. Жақсы ағаштан жақсы үй шыққандай, жақсы нағашыдан жақсы жиен шығады.

Образдар мен теңеулер

Киіз үйдің ағашы — оның қаңқасы: кереге қабырғаны, уық төбені, шаңырақ күмбезді ұстайды. Ағашы шірік, қисық болса, үй тез қисаяды, жақсы талдан, қайыңнан жасалса, ұзақ жылдарға жетеді. Үй шеберлері ағашты кептіріп, иіп баптаған. Мақал осы шеберлік бейнесін адамға көшіреді: ердің «сүйегі» — оның нағашылары. «Ағашынан — нағашыдан» сөздерінің ұйқасы ерекше: «ағаш» сөзі «нағашы» сөзінің ішінде тұрғандай естіледі.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Жақсы азаматты мақтағанда, оның анасының тегіне құрмет көрсету үшін, не нағашы жұрттың маңызын айтқанда қолданылады. Реңкі — мақтау, ризашылық. Біреудің кемшілігін нағашысынан көріп, оның ана жағын кемсіту орынсыз. Мысалы: «Немерем нағашы атасы сияқты шебер болып өсіп келеді; ердің жақсы болмағы нағашыдан деген осы».

Қолданылу жағдаяттары

— Ұста атасы киіз үй жасап жатқанда немересіне мақалдың бірінші жолын айтып, кереге ағашын іріктеп көрсетті.
— Тойда жас жігіттің шешендігін көрген ақсақал оның нағашы атасының да сөзге шебер кісі болғанын еске алды.