Ырысқа қарай ұл өсер,
Ананы көріп қыз өсер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал баланың өсуі мен мінез-құлқы отбасыдағы ырыс-берекеге, тәрбиеге және үй ішіндегі өнегеге тікелей байланысты екенін білдіреді. Ұл бала үйдің тынысын, еңбекқорлық пен жауапкершілікті көріп өссе, сол қасиеттерді бойына сіңіреді. Қыз бала анасының ісін, сөзін, мінезін, үй шаруасындағы ұқыптылығын көріп, содан үлгі алады. Яғни, бала тек сөзбен емес, күнделікті көрген тәрбиемен қалыптасады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ырыс» — тек байлық емес, үйдің берекесі, татулығы, жақсы тіршілік мағынасына ие. «Ұл өсер», «қыз өсер» деген тіркестер баланың табиғи түрде емес, ортаға қарай қалыптасатынын меңзейді. «Ананы көріп» деуі ананың отбасыдағы негізгі тәрбиеші, үлгі көрсетуші тұлға екенін айқындайды. Бұл жерде ана — ізеттілік, ұқыптылық, мейірім мен инабаттың символы.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда да бұл мақал өз мәнін жоғалтқан жоқ. Әке-шешенің сөзі мен ісі балаға тікелей әсер етеді. Мысалы, үйде ата-ана кітап оқып, еңбекқор болып, бір-біріне сыйластық танытса, бала да сондай ортада тәрбиеленеді. Сондықтан жақсы ұрпақ тәрбиелеу үшін алдымен үлкендердің өзі өнеге көрсетуі керек.
Anany kórip qyz óser.