Үйленгенше өз ұлын,
Үйленген соң кісі ұлы.
«Үйленгенше өз ұлын, Үйленген соң кісі ұлы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұл баланың үйленгенге дейін өз әке-шешесінің жанында ерке, еркін жүретінін, ал үйленгеннен кейін оның жауапкершілігі артып, жаңа отбасының иесі, өз шаңырағының тірегі болатынын білдіреді. Тура мағынада ұлдың отбасылық жағдайы өзгеріп, бұрынғы бала мінезінен ересек, салмақты адамға айналуы айтылады. Астарлы мағынасы — адам үйленген соң тек өз әулетінің емес, келін мен бала-шағаның да қамын ойлайтын азаматқа айналады, сондықтан мінезі де, ісі де өзгереді.
Образдар мен теңеулер
«Өз ұлы» — ата-ананың бауырындағы, еркелікке жақын, қамқорлық көріп жүрген бала. «Кісі ұлы» — енді басқа шаңырақтың иесі, өз алдына бөлек отау құрған ер-азамат. Мұнда «өз» бен «кісі» деген қарсы қою арқылы баланың отбасылық мәртебесі ауысатыны бейнеленген. Бұл — қазақ ұғымындағы үйленудің тек той емес, үлкен өмірге қадам екенін көрсететін терең ишара.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал жас жігіттің отбасы құрғаннан кейін жауапкершілікпен өмір сүруі керек екенін еске салады. Мысалы, үйленген соң ата-анасына ғана сүйеніп отырмай, жас отбасының тұрмысын өзі түзеуге, табыс табуға, жұбайына құрмет көрсетуге міндетті екенін ұғындырады. Бұл сөз тәрбиелік мәні бар ескерту ретінде жиі айтылады.
Úılengen soń kisi uly.