Үй иесі - ұл, төр иесі - қыз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: үйдің ішкі шаруасын, шаңырақтың берекесін ұстайтын — ұл, ал төрдің сәнін кіргізіп, үйдің көркін ашатын — қыз. Астарлы мағынасы: ұл да, қыз да отбасының екі қанаты, екеуі де бірдей қадірлі. Ұл — үйдің иесі, жалғасы, қорғаны болса, қыз — төрдің гүлі, әдептің, нәзіктік пен сыйластықтың нышаны. Халық осы арқылы бала жынысына қарай кемсітпеуді, әр баланың өз орны мен қадірі бар екенін ұқтырады.
Образдар мен теңеулер
«Үй иесі» сөзі ұл баланың жауапкершілігін, тірек болар азамат болып өсуін бейнелейді. Ал «төр иесі» дегені қыз баланың құрметке лайық, сыйлы, тәрбиелі жан екенін көрсетеді. Мұнда үй — отбасы, төр — қадірлі орын, ұл мен қыз — шаңырақтың сәні мен берекесі ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ананың бала тәрбиесінде теңдік сақтауы керек екенін еске салады. Мысалы, бір отбасында әке ұлын ғана емес, қызын да үй шаруасына, жауапкершілікке баулиды; себебі екеуі де ертең өз орнын табатын азамат болады. Осы мақал отбасылық сыйластықты күшейтеді.