Ұлыңды алып қыз берсе - қорлағаны Құдайдың ,
Қызыңды алып ұл берсе - сыйлағаны Құдайдың .
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал құда түсу, қыз алысып, ұл беру арқылы екі әулеттің арасы жақындап, сыйластықтың күшейетінін білдіреді. Егер біреудің ұлын алып, орнына қыз берсе, ол кісінің әулетін менсінбей, төмендеткендей көрінуі мүмкін. Ал қызыңды алып, ұл берсе, екі жақ тең болып, бір-бірін құрметтегені саналады. Астарлы мағынасы — құдалықта теңдік, қадір және сыйластық сақталуы керек, әйтпесе ел ішіндегі көңілге қаяу түсуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұл» мен «қыз» жай ғана бала емес, екі рудың, екі әулеттің абыройын білдіретін бейне. «Алып беру» тіркесі құдалықтың алмасу, тең қарым-қатынас сипатын көрсетеді. «Қорлағаны Құдайдың» дегені — адамға жасалған теңсіздіктің ауыр екенін, оны халық әділетсіздік деп бағалағанын аңғартады. Ал «сыйлағаны Құдайдың» деуі — жақсы құдалықтың, жарасымды некенің береке әкелетінін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам қарым-қатынасында тең құрметтің маңызды екенін еске салады. Әсіресе құдалықта, құрама отбасыларда немесе екі жақтың келісімінде бір тарап өзін жоғары, бір тарапты төмен ұстамауы керек. Мысалы, екі жас үйленгенде құдалар бір-бірінің салтын, шама-шарқын ескеріп, сыйластықпен сөйлессе, арада өкпе де, реніш те азаяды. Сондықтан мақал татулық пен теңдікті қадірлеуге үндейді.
Qyzyńdy alyp ul berse - syılaǵany Qudaıdyń .