Жүріп шаршаған тұрып тынығады,
Тұрып шаршаған отырып тынығады,
Отырып шаршаған қалай тынығады?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның еңбегі мен тіршілік қалпы біркелкі болмайтынын, әр істің өз шаршатуы барын білдіреді. Тура мағынада жүріп шаршаған адам тұрып демалады, тұрып шаршаған адам отырып тынығады. Ал үнемі отырып істейтін адамның шаршауы да жеңіл емес, сондықтан ол қалай тынығарға білмей қалады. Астарлы мағынасы — бір істі тым ұзақ, қимылсыз, не бірсарынды атқару адамды титықтатады. Демек, дене еңбегі мен қозғалыс та, дұрыс тынығу да қажет.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жүру», «тұру», «отыру» — адамның күнделікті әрекетінің үш күйі. Бұлар өмірдегі еңбек түрлерін, шаршаудың әрқилылығын бейнелейді. Жүріп шаршау — жол, жұмыс, қозғалыс бейнесі; тұрып шаршау — ұзақ күту, ауыр қызмет; отырып шаршау — ой еңбегі, бір орында көп отыру, жалықтыру дегенді аңғартады. Соңғы сұрақ риторикалық сипатта болып, адамның денесі мен жанына бірдей күтім керек екенін тереңдетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұзақ уақыт компьютер алдында отырғандарға өте сай келеді. Мысалы, кеңседе күні бойы экранға қарап отырған қызметкер белі ауырып, көзі талғанда, үзіліс жасап, жүріп келіп, бой жазса ғана жеңілдеп тынығады. Яғни, еңбек пен демалыс тепе-тең болғанда ғана адам өзін жақсы сезінеді.
Turyp sharshaǵan otyryp tynyǵady,
Otyryp sharshaǵan qalaı tynyǵady?