«Жуас кісі тыныштықты тілейді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мінезі жуас, ұрыс-керісті жек көретін адам ең алдымен тыныштықты, тату өмірді қалайды. Ол дауға өзі бастамайды, біреу шу шығарса, бойын аулақ салады. Мақал жуас адамның табиғатын сипаттайды және оған түсіністікпен қарауды аңғартады: ол қорқақ емес, жай ғана тыныштықты бәрінен жоғары қояды. Кейде мақал жанжалдасып жатқан ортада бір жуас кісінің таласқа араласпай шетке шығып кеткенін түсіндіру үшін айтылады.
Образдар мен теңеулер
Жуас сөзі қазақ тілінде алдымен малға қатысты қолданылады: жуас ат — мінуге оңай, тебіспейтін, үркіп қашпайтын ат; жуас сиыр — сауғанда тыныш тұрады. Мұндай малды бала да ұстай алады, сондықтан ол бағалы. Адамға қолданғанда да сол мағына сақталады: жуас кісі ешкімді тепкілемейді, айқайламайды. Тілеу етістігі ойға жылылық береді: тыныштық оның жай ғана қалауы емес, жүрегімен тілейтін нәрсесі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал біреудің жанжалдан бас тартқанын түсіндіргенде, оны қорқақ деп айыптағандарға жауап ретінде айтылады. Кейде жуас адамды қорғап, оған тиіспеуге шақырады. Жуас кісіні мазақтап, «қолынан ештеңе келмейді» деген мағынада айту орынсыз. Мысалы: «Ағаң дауласпай кетті деп кемітпе. Жуас кісі тыныштықты тілейді, оның да өз ақылы бар».
Қолданылу жағдаяттары
— Көршілер арасында шекара дауы шыққанда, бір жуас кісі жерінің бір бөлігін беріп, тыныштықты таңдайды.
— Отбасында ағалы-інілі екеуі ұрысқанда, үлкен ағасы үнсіз шығып кетеді, шешесі оның жуас мінезін түсінеді.
— Жолда автобуста біреулер айқайласып жатқанда, бір қария ақырын орнын ауыстырып, басқа жаққа отырады.