Жүйрік шабан болады,
Мойнынан жал кетсе.
Жақсы жаман болады,
Қолынан мал кетсе.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік аттың мойнындағы жалы түссе, сәні мен көркі кеміп, шабан атқа ұқсап қалады; ал мал-мүлкінен айырылған жақсы адам да бұрынғы абыройы мен салтанатын жоғалтады. Астарлы мағынасы — адамның қадір-қасиеті, тұрмыс жағдайы мен айналасындағы тірлігі өзгерсе, оның қоғамдағы орны да басқа қырынан көрінеді. Яғни байлық не дәулет адамды толық анықтамайды, бірақ ол кеткенде бұрынғы беделдің сыны байқалады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүйрік» пен «шабан» — тек аттың шапшаңдығын емес, адамның да сыртқы көрінісі мен әлеуетін бейнелейтін образ. «Мойнынан жал кетсе» дегені — аттың сәні азайып, әлсіреген күйін көрсетеді. Сол сияқты «қолынан мал кетсе» — адамның дәулеті кеміп, өмірлік қуаты төмендегенін білдіреді. Мал қазақ ұғымында тек байлық емес, тіршілік тірегі, береке мен беделдің нышаны.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал дәулет пен жағдай адамның сыртқы келбеті мен беделіне әсер ететінін еске салады. Мысалы, табысы жоғары кезде сән-салтанатпен жүрген адам кәсібі тоқырап, табысынан айырылса, өмір сүру деңгейі де күрт өзгереді. Бірақ мақалдың терең ойы — байлыққа мастанбау, жағдай ауысса да адамдық қасиетті жоғалтпау.
Moınynan jal ketse.
Jaqsy jaman bolady,
Qolynan mal ketse.