Жуас тананы патша мінеді,
Жуас адамды әркім іледі.

Күнде бір мақал

«Жуас тананы патша мінеді, Жуас адамды әркім іледі.» — мағынасы қандай?

Негізгі мағынасы

Тым жуас, бәріне көнетін тананы кім көрінген мініп кетеді, тіпті тана мінуді өзіне ар санайтын патшаның өзі де жуас танаға міне салар еді. Мақал момын, өз сөзін айта алмайтын адамның да осындай күйге түсетінін айтады: оны әркім іліп, өз жұмысына жегеді, мазақ етеді, ақысын жейді. Мұнда жуастық ізгі қасиет ретінде емес, қорғансыздық ретінде көрінеді. Мақал адамға момын болумен бірге өз басын қорғай білуді, қажетінде «жоқ» дей алуды ескертеді.

Образдар мен теңеулер

Тана — бір-екі жастағы ұрғашы бұзау, әлі сиыр болмаған жас мал. Ауыл балалары жуас тана мен бұзауды мініп ойнаған, ал тентек тана үстіне жолатпайды. Патша — мұнда ұлғайтып айту: сәйгүлік мінетін, танаға отыруды өзіне ар санайтын әмірші. Сол да міне салады дегені — жуас жанды кез келген адам пайдаланады дегенді өткір етеді. «Іледі» — жабысады, ілініп кетеді, әзіл-мазақ етеді. Мақал параллель құрылған: «жуас тана — жуас адам», «патша мінеді — әркім іледі».

Қазіргі өмірде қолданылуы

Өзін қорғай алмайтын, бәрінің айтқанына көніп жүретін адамға ақыл ретінде, кейде жаны ашып айтылады. Үні — ескерту, жанашыр ренжу. Әлсіз адамды мазақ ету үшін айтуға болмайды. Мысалы, сыныптастары үнемі үй тапсырмасын көшіріп алатын қызына анасы: «Жуас тананы патша мінеді, жуас адамды әркім іледі, кейде бас тартуды үйрен», — дейді.

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылда бір жігітті көршілері ақысыз көмекке шақыра беретінін көрген әкесі ұлына шекара қоюды үйретіп, мақалды айтады.
— Базарда момын сатушыдан әркім қарызға тауар алып, қайтармай жүргенде, қасындағы сатушы әйел оған ескерту жасайды.

Бұл мақалдың мағынасы жасанды интеллекттің көмегімен жасалды. Қажет болған жағдайда түзетулер енгізіңіз.
Күнде бір мақал
Осындай мақалдар мағынасымен бірге күн сайын таңғы 09:00-де
Telegram-ды ашу
Жуас тананы патша мінеді, Жуас адамды әркім іледі. — қазақша мақал
Жүктеу
Латын жазуында
Jýas tanany patsha minedi,
Jýas adamdy árkim iledi.