Жұмса жұмырығында, ашса алақанында.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның мейірімі мен жомарттығын білдіреді. «Жұмса жұмырығында» дегені — бір нәрсесін қысып, бергісі келмейтін, сараң адамның қалпы. Ал «ашса алақанында» — қолын ашса, барын беретін, кең пейілді, жомарт жанды меңзейді. Астарлы мағынасы: адам мінезі ісінен білінеді, кейде біреудің қолы ашық, жүрегі кең болса, ол өзгеге пайдасын тигізеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жұдырық» пен «алақан» — екі қарама-қарсы образ. Жұдырық түйілген күйді, тарылу мен сараңдықты көрсетеді. Алақан ашықтықты, сенім мен беруді білдіреді. Халық осылайша адамның ішкі ниетін қол қимылы арқылы дәл бейнелеген. Яғни, қолы түйілген адам — тар, ал қолы ашық адам — кең.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды адамдардың қарым-қатынасында, әсіресе көмек, сыйластық, жомарттық туралы айтқанда қолдануға болады. Мысалы, біреу қиын жағдайда жүрген досына ақша, уақыт немесе ақылын аямай көмектессе, оны «жұмса жұмырығында, ашса алақанында» деп сипаттайды. Қазір бұл сөз ұйымшыл, қолдауы мол, жаны кең адамға да айтылып жатады.