Жүйрік бестіден,
Кеңдік келбеттіден шығады.
«Жүйрік бестіден, Кеңдік келбеттіден шығады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал әр қасиеттің өз белгісі, өз бастауы болатынын айтады. «Жүйрік бестіден шығады» — жүйрік ат күші толысқан бес жасында, бесті кезінде анық танылады; жас тайдан, құнаннан оны әлі айыру қиын. «Кеңдік келбеттіден шығады» — кең пейіл, жомарттық сабырлы, сымбатты, жүзінен салмақтылық сезілетін адамнан табылады. Яғни адамның ішкі кеңдігі көбіне оның байсалды бейнесінен, жүріс-тұрысынан аңғарылады. Мақал әр нәрсені өз уақытында, өз белгісіне қарап тануды үйретеді.
Образдар мен теңеулер
«Бесті» — бес жасар жылқы, күші мен жүрісі толысқан шақ. «Жүйрік» — жарыста озатын ат. «Келбет» — адамның бет-әлпеті, тұлғасы, ал «келбетті» — сымбатты, салмақты кісі. Халық атты тануда тәжірибеге сүйенгендей, адамды тануда да оның жүзі мен жүріс-тұрысына қарап, ішкі пейілін болжаған. Екі тармақ бір ойды екі бейнемен береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл ойды адамның қабілеті уақытында, толысқан шағында ашылады деп түсінуге болады. Мысалы, жас маман бірінші жылы көзге түспеуі мүмкін, бірақ тәжірибесі толысқан кезде оның шын күші көрінеді. Ал байсалды, ашық жүзді адамға жұрт өзінен-өзі сенім артады, оның кеңдігі сөзінен де, ісінен де байқалады.
Keńdik kelbettiden shyǵady.