Жүрем десең, көре бересің,
Көре берсең, көне бересің.

Негізгі мағынасы

Жүрем десең, яғни ел аралап, жол кезіп, тірлік етем десең, көп нәрсені көре бересің; көп көрген адам бәріне көне, үйрене береді. Мақал өмірдің қиындығы мен тосын жағдайларын көп көрген адамның төзімді, көнбіс болатынын айтады. Жолда да, ел ішінде де жақсы да, жаман да кездеседі, оған таңданып, тоқтап қалмай, бойың үйрене береді. Қозғалыс пен тәжірибе адамды шыңдайды.

Образдар мен теңеулер

Мақал тізбек құрылымына салынған: бірінші жолдың соңындағы «көре бересің» екінші жолдың басында «көре берсең» болып қайталанады, ой баспалдақпен өрістейді: жүру — көру — көну. «Көну» — бір нәрсеге үйрену, шыдау, келісу. Жолда жүрген қазақ ыстық пен суыққа, жат ел мен бөтен әдетке көнуге мәжбүр болған. «Бересің» сөзінің қайталануы әрекеттің ұдайы, тоқтаусыз екенін білдіреді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Жаңа ортаға, алыс сапарға, қиын жұмысқа шыққан адамға «бәріне үйренесің» деген жұбату ретінде айтылады. Кейде көп нәрсе көріп, ештеңеге таңданбайтын болған адам өз басына айтады. Мысалы, вахтаға алғаш барған ұлына әкесі: «Басында қиын болады. Жүрем десең, көре бересің, көре берсең, көне бересің».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылдан алысқа оқуға кеткен қыз алғашқы айда үйін сағынып жылағанда, әжесі телефонмен мақалды айтып, жұбатты.
— Жылқышының жас көмекшісі түнгі күзеттің суығына шағымданғанда, ол мақалды айтып, бір жылдан кейін бойы үйренетінін айтты.