Айтсаң, тілің күйеді,
Айтпасаң, дінің күйеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды екіұдай күйге түсіретін қиын жағдайды білдіреді. Бір жағынан, шындықты айтсаң, басыңа пәле келіп, тілің «күйгендей» болады, яғни сөздің салдары ауыр болуы мүмкін. Екінші жағынан, мүлде үндемей қалсаң, ар-ожданға, сенімге, адамдық ұстанымға қиянат жасайсың, сондықтан «дінің күйеді» дейді. Астарлы мағынасы — кейде адам ақиқат пен қауіптің арасында таңдау жасауға мәжбүр болады, бірақ шындық пен арды сақтау оңай емес.
Образдар мен теңеулер
«Тілің күйеді» дегені — айтылған сөз үшін жапа шегу, сөгіс есту, жазалану. Ал «дінің күйеді» — мұнда дін сөзі тек діни мағынада ғана емес, адамның иманы, сенімі, ар тазалығы деген ұғымды да аңғартады. Яғни сөз бен үнсіздік екі жақтан да жауапкершілік жүктейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал әділетсіздік көргенде немесе бір шындықты ашып айту қажет болғанда қолданылады. Мысалы, жұмыста біреу заңсыздық жасап жатса, оны айтсаң — қысым көруің мүмкін, айтпасаң — адалдыққа қарсы барасың. Сондықтан мақал адамды ойлануға, бірақ арды жоғалтпауға үндейді.
Aıtpasań, diniń kúıedi.