Айыр - пішен қасында,
Кісен - кереге басында.

Негізгі мағынасы

Бұл мақалдың тура мағынасы: айыр пішеннің жанында тұрады, ал кісен керегенің басында ілулі тұр. Астарлы мағынасы: әр нәрсе өз орнында, өз қажетіне сай тұруы керек. Шаруаны да, адамды да ретімен ұстаса, іс жеңілдейді, береке артады. Үй ішіндегі құралдың орны белгілі болса, жұмысқа да ыңғайлы болады; сол сияқты өмірде де тәртіп пен ұйымшылдық қажет.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы «айыр» — шөп жинауға, пішенді аударуға керек еңбек құралы. Ол пішеннің қасында тұрса, шаруаның қолы ұзарғандай болады. «Кісен» — еркіндікті шектейтін, тәртіп пен бақылауды білдіретін зат. Оның «кереге басында» ілініп тұруы — артық орын алмау, қажет кезде ғана қолданылу деген ишара. Яғни бұл мақал заттың да, істің де өз реті болғанын меңзейді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Қазір бұл мақал үйді, жұмысты, тіпті уақытты дұрыс ұйымдастыруға байланысты айтылады. Мысалы, асүйдегі ыдыс-аяқ, құрал-сайман өз орнында тұрса, адам іздеп әуре болмайды, жұмысы жылдам бітеді. Сол сияқты жоспарлы адам да ісін ретімен атқарып, босқа күш жоғалтпайды.