Уақыт, замана туралы 419
Уақыт туралы мақал-мәтелдер уақыттың қадірін, сабыр мен ұқыптылықты, сәтті бағалауды үйретеді.
419
Мақал-мәтел
135.5K
Қаралым
323
Орташа
Сұрыптау:
Жылан жылы жылыс болды,
Жылқы жылы ұрыс болды,
Қой жылы заңғар тоғыс болды.
Жылқы жылы ұрыс болды,
Қой жылы заңғар тоғыс болды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел жыл санаудың әр жылына халықтың өмірдегі түрлі оқиғаларды теліп айтуынан туған. Мұн...
Көрмеген жер таныс болмас,
Көрінген жер алыс болмас.
Әр нәрсенің болжауы бар,
Ши жуандап қамыс болмас.
Көрінген жер алыс болмас.
Әр нәрсенің болжауы бар,
Ши жуандап қамыс болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көрмеген, барлап-бақылап үйренбеген жер жат болып көрінеді, ал көзіңе...
Жау кеткен соң қылышыңды тасқа шап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жау кетіп қалған соң, қылышты тасқа шапсаң да еш пайда жоқ. Яғни қауіп...
Асыққан қыз ерте кетсе де,
Етек-жеңі жерге жетпейді.
Етек-жеңі жерге жетпейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал асығыстықтың адамды ұятқа қалдыратынын, істі шала орындауға жеткізетінін меңзейді. Тура м...
Заманың қалай болса,
Бөркіңді солай ки.
Бөркіңді солай ки.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірде заманның ағымына, жағдайдың өзгерісіне икемделе біл дегенді білдіреді. Тура мағын...
Қыстың соңы - жеті тоғыс,
Көктем басы - бес тоғыс.
Көктем басы - бес тоғыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыстың аяқталып, көктемнің басталар шағын дәлме-дәл бақылап айтқан халықтық күнтізбе іспе...
Бетеге кетеді, бел қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бетегелі шөп өсіп, мезгілі келгенде қурап кетеді, ал бел, яғни жердің ө...
Үркер үйден көрінсе,
Үш айдан соң жаз болады.
Үш айдан соң жаз болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы құбылысты бақылап, жыл мезгілінің ауысуын алдын ала болжауға болатынын айтады...
Сақырлаған аязда сары қамысты панала.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қатты аяз болғанда, адам жел өтінен, суықтан қорғану үшін қамыс сияқты...
Ағын су арнасын табады.
**Негізгі мағынасы** Ағын су өз бетімен емес, міндетті түрде өзіне лайық арна табады. Сол сияқты адам да, өмір де бір ба...
Көктемде жерге түскен бір дән,
Күзгі күнгі мың дән.
Күзгі күнгі мың дән.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбектің, уақыттың және дұрыс мезгілде істелген істің қадірін айтады. Көктемде жерге түск...
Сүмбіледе су суыр,
Таразыда таң суыр.
Таразыда таң суыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал Сүмбіле айы туған кезде түн салқындап, су да, таң да ерте «суырылып», яғни ызғарланып, са...
Аз болмай - жаз болмайды,
Жаз болмай - мәз болмайды.
Жаз болмай - мәз болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірдегі кез келген қуаныш пен молшылықтың алдында міндетті түрде бір қиындық, таршылық н...
Аз жұмысты қиынсынсаң,
Көп жұмысқа тап боларсың.
Көп жұмысқа тап боларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аз ғана істі қиын көріп, жалқауланып, орындаудан қашсаң, кейін одан д...
Орамал тонға жарамаса да, жолға жарайды.
**Негізгі мағынасы** Орамал тонның орнын баса алмаса да, ол жол үстінде пайдаға жарайды деген ой айтылады. Яғни бір нәр...
Ең көп оқылған
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіре...
Таң атпайын десе де,
Күн қоймайды.
Күн қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірдің өз заңдылығы бар екенін білдіреді. Адам бір істің болуын қаламаса да, табиғат пен...
Уақыттың бос өткені - өмірдің бос кеткені.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал уақыттың қадірін білудің өмірдегі ең маңызды істердің бірі екенін айтады. Тура мағынасынд...
Уақыт - қадірін білгенге қазына,
Білмегенге быламық.
Білмегенге быламық.
**Негізгі мағынасы** Уақыттың қадірін түсінген адам оны бағалы қазынадай көреді, өйткені әр сәтті тиімді пайдалану өмірд...
Ерте тұрған әйелдің бір ісі артық,
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ерте тұрып, күнді уақытында бастаған адамның ісі де, несібесі де мол болатынын айтады. Ту...
«Уақыт туралы» мақал-мәтелдер – қазақтың өмірлік тәжірибесінен туған, уақыттың құнын, оның қайта оралмайтын қасиетін еске салатын нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар адамды әр сәтті бағалауға, мақсатқа уақытында ұмтылуға, еріншектік пен кешеуілдің зиянын түсінуге жетелейді.
Мұнда уақытты дұрыс жоспарлау, сабыр сақтау, іс пен сөздің мерзімін табу, мүмкіндікті өткізіп алмау секілді ұғымдар кең көрініс табады. Осындай мақалдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен оқу үдерісінде де ойды ұштап, жауапкершілік пен тәртіпке шақыратын өнегелі құрал ретінде қолданылады.
Мұнда уақытты дұрыс жоспарлау, сабыр сақтау, іс пен сөздің мерзімін табу, мүмкіндікті өткізіп алмау секілді ұғымдар кең көрініс табады. Осындай мақалдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен оқу үдерісінде де ойды ұштап, жауапкершілік пен тәртіпке шақыратын өнегелі құрал ретінде қолданылады.