Алтыннан қымбат сөз айтсаң,
Ақымақ құлақ аспайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ең бағалы сөзді айтсаң да, ақылы кем, түсінігі таяз адам оны тыңдамайды. Астарлы мағынасы — сөздің құны ғана емес, оны қабылдайтын адамның деңгейі де маңызды. Дана ой, ақыл-кеңес, шындық кейде дайын емес жанға өтпейді. Сондықтан орынды сөз айту үшін тыңдаушының да көңіл-күйін, танымын ескеру керек.
Образдар мен теңеулер
«Алтыннан қымбат сөз» деген тіркес — аса бағалы, салмақты, өмірлік мәні бар ақыл мен өсиетті білдіреді. Ал «ақымақ құлақ» — естісе де ұқпайтын, өз пайдасын ойламайтын, ақылға тоқтамайтын адам бейнесі. Мұнда алтын мен құлақ қатар алыну арқылы сөздің бағасы мен оны елемейтін адамның мінезі қарама-қарсы қойылған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне ақыл тыңдамайтын, кеңесті елемейтін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір адам қарызға батып жүрсе де, үнемдеуге құлақ аспайды, тәжірибелі кісі қанша ескерткенмен, бұрынғы әдетінен шықпай қояды. Сонда «алтыннан қымбат сөз айтсаң, ақымақ құлақ аспайды» деп түйіндейді.
Aqymaq qulaq aspaıdy.