«Арманға дәрмен - демеу.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Арманға жетуге қуат беретін нәрсе — демеу, яғни біреудің қолдауы, қол ұшын беруі. Жалғыз адамның арманы кейде күші жетпей жартыда қалады, ал жанында сенетін, көмектесетін адамы болса, дәрмен табылады. Мақал ата-ананың, ұстаздың, достың, елдің сүйеуін арман жолындағы басты күш деп біледі. Сонымен бірге басқаларды да демеп жүруге шақырады: біреудің арманына көмектескен адам оған қанат бітіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақал үш-ақ сөзге құрылған: «арман», «дәрмен», «демеу». Алғашқы екеуі ұйқасып тұр, үшіншісі «дәрменмен» бір дыбыстан басталады. Дәрмен — істі атқаруға жететін күш, қуат. Демеу — құлап бара жатқанды сүйеу, қолтығынан ұстау; құлауға айналған қабырғаны тірейтін сүйеу сияқты. Сонда арман ауыр жүк сияқты көрінеді: оны көтеруге жалғыз адамның иығы жетпей, қасынан біреу сүйеп тұруы қажет болады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды біреудің мақсатына көмектесуге шақырғанда не көмек көрсеткен адамға алғыс айтқанда қолданады. Ата-ана баласының талабын қолдағанда, жерлестері дарынды жасқа жәрдем бергенде айтылады. Интонациясы — құрмет, ризашылық. Біреуге міндетсініп, көмегін бұлдағанда айту орынсыз. Мысалы, ауыл болып жинаған қаржымен оқуға аттанған жігіт: «Арманға дәрмен — демеу, қолдауларыңызды ұмытпаймын» деді.
Қолданылу жағдаяттары
— Домбыра үйірмесіне баратын немересіне атасы жаңа аспап сыйлап, баланың қуанғанын көрген әжесі осы мақалды айтты.
— Жарысқа жол ақысы жетпей жүрген күрескерге ауылдағы кәсіпкер көмектескенде, бапкер осы сөзбен алғысын білдірді.