Есеп білмеген - есек.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Есеп-қисапты, санауды, мөлшерді білмеген адам өмірде көп қателеседі, ісін дұрыс жоспарлай алмайды деген ой айтылады. Мұнда «есек» сөзі тура жануарды емес, ойланып әрекет етпейтін, білімсіз, салдыр-салақ адамды меңзейтін астарлы теңеу. Мақал есеп білудің тек математика емес, өмірді таразылау, шығын мен кірісті ажырату, уақыт пен мүмкіндікті дұрыс пайдалану екенін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
«Есек» образы — ауыр жүкке ғана жегіліп, өз бетінше ойланбайтын жанның бейнесі. Халық бұл арқылы есепсіздікті, бейқамдықты, шамасыздықты әжуалайды. Ал «есеп білу» — ақылмен өлшеп, әр істің жөн-жосығын түсіну, өз пайдаң мен зияныңды ажырату дегенді білдіреді. Яғни мақал адамды ұқыптылыққа, парасатқа шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл сөзді қаржыға, уақытқа, тіпті интернет-тұтынуға дейін қатысты айтуға болады. Мысалы, студент стипендиясын есептемей, бәрін бірден жұмсап қойса, айдың ортасында қиналады. Сондайда үлкендер: «Есеп білмеген — есек» деп, алдын ала жоспарлаудың маңызын ескертеді.