Есепші болмай, бай болмас,
Есер болмай, ер болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі — байлық кездейсоқ келмейді, оны есеппен, ұқыппен, оймен жинау керек. «Есепші болмай, бай болмас» дегені тек ақша санау емес, әр істі таразылап, үнемдеп, орнымен жұмсай білу деген сөз. Екіншісі — нағыз ер жігіт болу үшін батылдықпен бірге қайсарлық, тәуекел және алға ұмтылыс қажет. «Есер болмай, ер болмас» деген тіркес тура мағынасында орынсыз есерлікке ұқсатқанмен, астарында жүрексіз, тайсақ адам ел ісіне араласа алмайды деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «есепші» — тек ақшаны есептейтін адам емес, өмірді байыппен жүргізетін зерек жанның бейнесі. Ал «есер» сөзі — тәуекелі бар, қайраты мол, бірақ ақылдан ажырамаған батылдықтың ишарасы. Халық байлық пен ерлікті бір-бірінен бөлек қарамайды: екеуіне де тәртіп, табандылық, жігер керек екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал қаржыға да, өмірлік мақсатқа да сай келеді. Мысалы, табысын жоспарлап, артық шығыннан сақтанған адам ғана үй алып, кәсібін дамыта алады. Ал жаңа іске кірісерде жасқанбай, тәуекел ете білетін адам өз жолын табады.
Eser bolmaı, er bolmas.