Есеңгірегеннің есі болмас,
Міңгірлегеннің миы болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ойы шашыраңқы, абдырап қалған адамның дұрыс шешім қабылдауы қиын болатынын білдіреді. Тура мағынасында есеңгіреп тұрған кісінің есі кірмей, не айтып, не істеп тұрғанын аңғара алмайтыны айтылады. Астарлы мағынасы — сабырсыздық, сасқалақтық, өз-өзін ұстай алмау адамды әлсіретіп, ақылдың да, байыптың да жоғалуына әкеледі. Сондықтан кез келген іске салқынқанды, жинақы кіріскен жөн.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "есеңгіреген" сөзі адамның есі шығып, мең-зең күйге түскенін бейнелейді. Ал "міңгірлеген" дегені — анық сөйлемей, бытырап сөйлейтін, ойын жинақтай алмайтын жанның күйі. "Ес" пен "ми" қатар алынуы бекер емес: бірі — сананың сергектігі, екіншісі — ақылдың қызметі. Халық осы екі ұғым арқылы адамның ішкі тұрақтылығын, ойының айқындығын көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды емтихан алдында қатты қысылып, ойы шашырап кеткен адамға қатысты айтуға болады. Мысалы, бір студент уайымнан сұрақты толық оқымай, жауапты шатастырып алса, үлкендер оған "асықпа, есеңгірегеннің есі болмас" деп сабырға шақырады. Яғни, эмоцияны билей білу — дұрыс ойлаудың шарты.
Mińgirlegenniń mıy bolmas.