Есер баладан ерке бала жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ерсі, орынсыз қылық көрсететін бала да, тым еркелетіліп, шектен тыс босаң өскен бала да жаман мінез қалыптастыратынын білдіреді. Тура мағынасында есер бала — тәртіпсіз, ойланбайтын, өз дегенін ғана істейтін бала; ерке бала — әр қалауын орындатқан, тыйым көрмеген бала. Астарлы мағынасы: тәрбиеде шектен шығу дұрыс емес, баланы да ақылмен, өлшеммен өсіру керек. Тәрбие болмаса, бала мінезі өзіне де, айналасына да зиян келтіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «есер» сөзі — жеңілтек, сабырсыз, тентек мінездің бейнесі. Ал «ерке» — ата-ананың шектен тыс аялап, ырқына көніп үйреткен баланың бейнесі. Мақал екі түрлі мінезді салыстырып, сырттай бір-біріне ұқсамаса да, екеуінің де түбі тәрбиесіздікке апаратынын көрсетеді. Яғни, қаталдық та, орынсыз еркелету де баланы бұзады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ана тәрбиесіне, мектептегі тәртіпке қатысты жиі айтылады. Мысалы, бала үйде қалағанын алып үйреніп, бірде-бір шектеу көрмесе, кейін сыныпта мұғалімнің талабына бағынбай, ұжымға қиындық тудыруы мүмкін. Сондықтан баланы мейіріммен бірге жауапкершілікке де баулу қажет.