«Есектің түбіне «пия, пия» жетер.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
«Түбіне жету» — қазақ тілінде біреуді әбден құрту, түбін түсіру деген мағынадағы тұрақты тіркес. Ал «пия, пия» — есекті айдағанда айтылатын үн. Сонда мақалдың тура мағынасы: есекті құртатын — үздіксіз «пия, пия» деп айдай беру. Есек — төзімді мал, ауыр жүкке де, ұзақ жолға да шыдайды, бірақ тыным бермей, күні-түні айдай берсе, оның да шамасы бітеді. Астарлы мағынасы — ең шыдамды адамды да тоқтаусыз қыспақ, бітпейтін талап пен күнделікті ұсақ әбігер ақыры титықтатады. Бір ауыр соққы емес, күнде қайталанатын шағын қысым да адамды тауысады.
Образдар мен теңеулер
Есек — көнбіс, ауыр еңбекке жегілген, үнсіз шыдайтын жанның бейнесі. «Пия, пия» — жай ғана айдау даусы, өзі жеңіл, бірақ қайталана берсе, салмағы ауыр. Мақал осы қарапайым дыбыс арқылы ұсақ, бірақ тоқтаусыз қысымның күшін көрсетеді: тамшы тас тесетіні сияқты.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал жұмыста да, отбасында да орынды. Мысалы, басшы ең тиянақты қызметкеріне «тезірек, тезірек» деп, күн сайын жаңа тапсырманы үсті-үстіне жүктей берсе, ол адам бір күні әбден шаршап, жұмыстан кетіп қалуы мүмкін. Сондықтан кімнің де болсын шамасын біліп, тыным беріп отыру керек.