«Асықпаған артта қалады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақалдың тура мағынасы айқын: асықпаған адам кейін қалады. Жолға ерте шықпаған, ісін уақытында қолға алмаған кісі басқалардан қалып қояды, олжа мен мүмкіндік ертерек қимылдағандарға тиеді. Астарлы мағынасы — әр істің өз мезгілі бар, оны созбалаңға салуға болмайды. Бұл мақал жалқаулықты, «әлі үлгеремін» деп кейінге қалдыруды сынайды. Қазақта асығыстықты сынайтын мақалдар да бар, бірақ бұл мақал басқа жағын айтады: мезгілін өткізіп алған сабыр — сабыр емес, бос салғырттық. Нағыз даналық — байыпты болу мен уақытты өткізіп алмаудың арасындағы теңдік.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы бейне — көшке, жолға, жарысқа ұқсас қозғалыс. Көш жүріп кеткенде асықпай жиналған үй артта қалады; ат-тұрманын кеш қамдаған жолаушы серіктерін қуып жете алмайды. «Артта қалу» — тек кеңістіктегі алшақтық емес, мүмкіндіктен, табыстан, замандастарынан кенже қалудың бейнесі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал мерзімі бар кез келген іске сай келеді. Мысалы, грантқа өтінішті соңғы күнге қалдырған студент құжатын жинап үлгермей, мүмкіндіктен құр қалады, ал ертерек кіріскен құрбысы байқауға емін-еркін қатысады. Жұмыста да, оқуда да мезгілінде басталған іс — жартылай жеңіс.