Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Жалғыз шапқан ат жүйрік.
Негізгі мағынасы Жалғыз шапқан аттың жүйрік болуы — кейде жеке адамның өз күшіне сеніп, бөгетсіз, кедергісіз әрекет…
Жоқты жара деме,
Көлеңкені қара деме.
Көлеңкені қара деме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды көрінгенге үстірт баға бермеуге шақырады. Тура мағынасында «жоқ» дегенді жараға…
Келсем өз аяғым,
кетсем өз аяғым.
кетсем өз аяғым.
Негізгі мағынасы «Келсем өз аяғым, кетсем өз аяғым» деген мақал адамның бір іске өз еркімен келіп, өз қалауымен…
Ұқсата білген ұтады.
Негізгі мағынасы «Ұқсата білген ұтады» деген мақалдың тура мағынасы — бар нәрсені орнымен, тиімді пайдалана алған адам…
Көпке күлкі керек,
Тазыға түлкі керек.
Тазыға түлкі керек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп адамға күлкі, қызық керек, ал тазымен аң аулау үшін түлкі керек деген…
Ертеңі көбейген істе береке болмайды.
Негізгі мағынасы Ертеңге қалдыра берген істің берекесі болмайды. Бұл мақал адамды бүгінгі жұмысты бүгін істеуге…
Тікеннен шошып шоқ басқан.
Негізгі мағынасы Тікеннен қорқып, шоқтың үстіне отыру — ұсақ қауіптен шошып, одан да үлкен зиянға ұрыну деген сөз…
Ұшар құстың басы ілгері.
Негізгі мағынасы «Ұшар құстың басы ілгері» деген мақал адамның алға ұмтылуын, талпыныс пен бастаманың әрқашан ілгері…
Өтірік шындықтың қасына түнейді.
Негізгі мағынасы Өтірік уақытша ғана өмір сүретін, шындықтың жанында ұзақ тұра алмайтын нәрсе деген ойды білдіреді…
«Кел, кел» көп болса, ит те салауатты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір итке бірнеше адам қайта-қайта «кел» деп шақырса, ол абдырап, әркімнің…
Саулықтың жасы үлкен,
Ісектің басы үлкен.
Ісектің басы үлкен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қой-ешкі ішінде саулығының жасы үлкен, ісектің басы үлкен болады. Астарлы…
Ісі білмес, кісі білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: істің сырын толық білмейтін адам бірден дұрыс қорытынды жасай алмайды, оны…
Мұңайғанда мұң бар,
Жымиғанда сыр бар.
Жымиғанда сыр бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі күйі бет-жүзінен, мінезінен байқалатынын білдіреді. Тура мағынада мұңайған…
Көп жүрген көгерер,
Көл аққан жерге нұр кірер.
Көл аққан жерге нұр кірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп қозғалып, жүрген жері жиі ауысқан адам тіршілік көріп, тәжірибе…
Қурай тартсаң, күй шығар,
Ағаш тартсаң, үй шығар.
Ағаш тартсаң, үй шығар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қолындағы материалдың да, істің де нәтижесі әртүрлі болатынын меңзейді. Қурайды…
Қайғы қан аздырады,
Мылжың ми тоздырады.
Мылжың ми тоздырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз уайым мен көпсөзділіктен сақтандырады. Бірінші жолдағы «қайғы қан аздырады»…
Желбегейге жел үйір.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — желбегей жамылған адамның үстіне жел оңай үйіріліп, оны қыса түседі…
Өзіңнен бір жас үлкеннен ақыл сұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ақыл-кеңесті кез келген кісіден емес, өмірден сәл де болса көбірек көрген, тәжірибесі…
Есуастан ел сұрама,
Есерсоқтан жөн сұрама.
Есерсоқтан жөн сұрама.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы кем, есі дұрыс емес адамнан елдің жайын да, дұрыс жолды да сұраудың…
Арба атқа келмейді,
Ат арбаға келеді.
Ат арбаға келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірде әр нәрсенің өз орны, өз реті бар екенін білдіреді. Тура мағынасында арба атқа сай…
Төбелестен кейін жұдырық сермемейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — төбелес аяқталған соң жұдырық сілтеудің пайдасы жоқ. Астарлы мағынасы…
Дарияға ат салмай тұрып өткелін тап.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген істі асықпай, алдымен ойлап, жолын тауып бастау керек дегенді білдіреді. Тура…
Жоқты бардай, ақсақты тыңдай етеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жоқ нәрсені бар сияқты көрсетіп, әлсізді мықты етіп көрсету. Астарлы…
Жақ-жақ жүргенше, тақ-тақ жүр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қатар-қатар, бытырамай, бір ізбен, жинақы жүру. Астарлы мағынасы — бір…
Жауынды күні ат көрме,
Айтты күні қыз көрме.
Айтты күні қыз көрме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі түрлі жағдайда асығыс шешім қабылдамауды ескертеді. Тура мағынасы: жауынды күні атты…
<<Өлі-тірі» өткен соң,
Өлі күйеу болмаса,
Тірі күйеу жатпайды.
Өлі күйеу болмаса,
Тірі күйеу жатпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы – бір істің, даудың не салттың өз уақыты өтіп кеткен соң, оны қайта…
Айғақтың тазасы күнәні мойынға салар.
Негізгі мағынасы Айғақтың тазасы күнәні мойынға салар деген мақалдың тура мағынасы — дәлел мен куә шынайы, анық болса…
Кездескенде атып қал,
Кезі келгенде айтып қал.
Кезі келгенде айтып қал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сәті түскенде ойын да, өтінішін де, керегін де дер кезінде айту керек екенін…
Сынамаған алдырар,
Ойламаған ұтқызар.
Ойламаған ұтқызар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның кез келген іске немқұрайлы қарамауы керегін айтады. Бір істі алдын ала сынап…
Гүл ашылмай, бұлбұл сайрамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген әдемі нәтиже немесе қуаныш бірден пайда болмайтынын білдіреді. Алдымен қолайлы…
Күшігі жоқ ит жүгірмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — күшігі жоқ иттің жүгірмейтіні, яғни оны алға жетелейтін, соңынан ілесетін…
Ұзын сөздің үйірі,
Қысқа сөздің қиыры.
Қысқа сөздің қиыры.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің мөлшерін де, әсерін де бағалауға шақырады. Тура мағынада, ұзақ айтылған сөздің…
Өзім есек бола тұрып түйені жетектедім.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз шамасын білмей, қолынан келмейтін істі мойнына алуы туралы айтады. Тура…
Қарға қияға ұя салмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қарға биік қияға ұя салмайды, яғни өзіне қолайсыз, аса қиын не тіпті жат…
Сөз шынды табады.
Негізгі мағынасы «Сөз шынды табады» деген мақал айтылған сөздің түбі бір ақиқатқа тірелетінін білдіреді. Адам не айтса…
Түйменің инесіз күні жоқ.
Негізгі мағынасы Түйменің инесіз күні жоқ деген мақал кез келген істің өзіне лайық көмекші құралы, тірегі болатынын…
Жортқан озар, жатқан тозар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қозғалыста жүрген, тынымсыз әрекет еткен жан алға шығады, ал жатып алып…
Жетесіз батыр тез өлер.
Негізгі мағынасы «Жетесіз батыр тез өлер» деген мақал тура мағынасында батырдың ақылы болмаса, ерлігі ұзаққа…
Диуананың ойында да бір нәрсе бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы кем көрінетін, елден өзгеше әрекет ететін адамның да ойында бір…
Тар таласып азар,
Кең кеңесіп озар.
Кең кеңесіп озар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тар жерде талас көбейіп, іс қиындайды; ал кең ойланып, ақылдасып істеген…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.