Бай ауызында семіз сөз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Бай ауызында семіз сөз» деген мақал бай адам сөйлегенде сөзі де ірі, салмақты, кесек болып келеді дегенді білдіреді. Тура мағынада «семіз» сөзі нәрлі, қоңды деген ұғымды берсе, астарлы мағынада ол — адамның сөзі мен пікірі тұрмысы мен жағдайына сай келетінін меңзейді. Яғни малы, дәулеті бар кісі көбіне байсалды, сенімді сөйлеп, сөзін өткізуге бейім болады. Бірақ мақалдың терең астарында тек байлықтың күші ғана емес, сөздің де салмағы бар екені байқалады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ауыз» — сөйлеу, пікір айту белгісі. «Семіз сөз» — мазмұны мол, әсерлі, жұртқа өтімді сөздің бейнесі. Қазақ ұғымында семіздік — молшылықтың, тоқшылықтың нышаны. Сондықтан бұл тіркес байдың сөзіне қатысты айтылған бейнелі сипаттау болып саналады. Ол кейде дәулетті адамның айтқанына елдің көбірек құлақ асатынын да аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалдың мәні беделі жоғары, мүмкіндігі мол адамның сөзі көп жағдайда әсерлі естілетінін көрсетуде қолданылады. Мысалы, ірі кәсіпкер жиналыста бір ұсыныс айтса, оның сөзіне жұрт тез назар аударады. Бірақ мақал сонымен бірге сөздің шын салмағы байлықта емес, орынды ой мен дәлелде екенін де еске салады.