Өтірікшіні сөзінен емес, көзінен таны.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өтірік айтатын адамды оның сөзіне ғана қарап емес, мінез-құлқы мен көзқарасына қарап тану керегін білдіреді. Адам өтірік айтқанда сөзін әдемілеп құрауы мүмкін, бірақ ішкі жай-күйі, қысылуы, тайсақтауы, көзіндегі алаңдау шындықты аңғартады. Яғни, сыртқы сөзге сене бермей, адамның шынайы болмысын байқай біл деген ескерту бар.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сөз» — адамның ауызбен айтқан уәжі, ал «көз» — ішкі ниет пен шын көңілдің айнасы. Қазақ танымында көз өтірікті жасыра алмайтын белгі саналады. Сондықтан мақал көзді адамның ішкі әлемін ашатын ишара ретінде қолданады. Бұл — адамның шындығы көбіне сөзінде емес, түр-тұлғасында, жанарындағы сенім не күмәнде көрінетінін білдіретін терең байқау.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе қарым-қатынас, жұмыс сұхбаты, сауда немесе әлеуметтік желідегі уәделерге қатысты маңызды. Мысалы, біреу «бүгін міндетті түрде орындаймын» деп қайта-қайта айтып, бірақ көзі тайқып, жауаптан қашса, оның сөзіне сақ қараған жөн. Мұндайда асықпай бақылап, дәлелге сүйену керек. Бұл мақал адамды алданбауға, байқампаз болуға үйретеді.