Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Бұлт өзеннен бу алса жауады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғат құбылысы арқылы өмірлік ой айтады: бұлт өзеннен бу алып, суға қанықса, кейін жаңбыр…
Қой өрісі - қорадан.
Негізгі мағынасы Қойдың өрісі қораның маңынан алыс кетпейтіні сияқты, кейбір нәрсенің, адамның не істің шегі өз…
Қыдырып ішкен көженің қиюы жоқ,
Қыдырып айтқан биліктің керегі жоқ.
Қыдырып айтқан биліктің керегі жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қыдырып, бейберекет ішілген көженің дәмі мен реті болмайды; сол сияқты…
Көңіл - қазы, кез - таразы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі көңілі мен өмірдегі әрекетін таразылап қарауды білдіреді. «Көңіл» — адамның…
Көп ойлаған табар,
Көп үрлеген жағар.
Көп үрлеген жағар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — отты көп үрлеген сайын жалынның күшейіп, жақсы жанатыны. Астарлы мағынасы…
Бұрын шыққан құлақтан
Кейін шыққан мүйіз артық.
Кейін шыққан мүйіз артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — малдың құлағы ерте көрінеді, ал кейін шығатын мүйіз одан биігірек, ірілеу…
Қорқаққа пана болмас қалың тоғай,
Жалқауға бүгінгіден ертең оңай.
Жалқауға бүгінгіден ертең оңай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі түрлі мінездің кемшілігін әшкерелейді. Біріншісі — қорқақ адам қандай қауіпсіз ортада…
Ай астында жаңа жол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ай жарығында жаңа соқпақтың, жаңа бағыттың көрінуі. Астарлы мағынасы…
Көңілі көкте, басы жерде.
Негізгі мағынасы «Көңілі көкте, басы жерде» деген мақал адамның ойы аспанда жүріп, қиялы тым биікке самғап, ал шынайы…
Балықтың да сегіз қанаты бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жуық, өйткені балықтың шын мәнінде қанаты болмайды. Ал астарлы…
Нарқын таппаған сөз құлазиды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің де өз бағасы, салмағы, орны болатынын білдіреді. Егер сөз ойсыз айтылса, тыңдаушыға…
Атыңды жүріп тұрғанда қамшыла.
Негізгі мағынасы «Атыңды жүріп тұрғанда қамшыла» деген мақал істің жүріп тұрған кезінде оны одан әрі жандандырып…
Білімсізден де бір іс өтер,
Білімдіден де бір іс өтер.
Білімдіден де бір іс өтер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — білімсіз адам да, білімді адам да бір істі атқарып шығуы мүмкін. Бірақ…
Өткен бұлттан жаңбыр күтпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өткен іске қайта оралып, одан пайда күтпе дегенді білдіреді. Яғни, біткен нәрседен қайыр…
Құдайғада сенеді ,
Албастыға да ереді.
Албастыға да ереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам сенімінің әлсіздігін, орынсыз иланғыштықты әжуалайды. Тура мағынасында біреу Құдайға да…
Қиялдың сахары кең.
Негізгі мағынасы «Қиялдың сахары кең» деген мақал адамның ойы мен елестету әлемі шексіз екенін білдіреді. Тура мағынада…
Дерегі жоқтың керегі жоқ.
Негізгі мағынасы «Дерегі жоқтың керегі жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — егер бір нәрсенің анық мәліметі, дәлелі…
Дүние екі жалпақ, түбі терең.
Негізгі мағынасы Бұл мақал дүниенің сырттай кең, шексіз көрінгенімен, оның ішкі сыры терең, күрделі екенін білдіреді…
Жұма намаздан үмітің болса,
Бейсенбіде қимылда.
Бейсенбіде қимылда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды іске ерте кірісуге, алдағы нәтижені бүгіннен ойлауға үйретеді. Егер жұма күнгі…
Кәрі қойдың басы піскенше,
Тоқты басының арсасы шығады.
Тоқты басының арсасы шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы мал сойып, бастың пісу уақытын салыстырудан туған. Астарлы мағынасы…
Балықтың жаны суда.
Негізгі мағынасы Балықтың өмір сүруі суға тікелей байланысты, сондықтан бұл мақалдың тура мағынасы — балық сусыз…
Өзі өрде, сөзі төрде.
Негізгі мағынасы «Өзі өрде, сөзі төрде» деген мақал адамның тұлғасы мен сөзі бірдей биік, салмақты болуы керек дегенді…
Тауындағы түлкіні табындағы тазы алар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тауда жүрген түлкіні табындағы тазы ғана іле алады. Астарлы мағынасы: әр…
Данышпанға да дос керек,
Палуанға да демер күш керек.
Палуанға да демер күш керек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ең ақылды, ең білгір адамға да жанында сырлас, тірек болар дос қажет; ал…
Сүйгеніңді іздесең,
Жел оңыңнан тұрады.
Жел оңыңнан тұрады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бір нәрсеге шын ықыласпен, жүрек қалауымен ұмтылса, жолы ашылып, ісі оңға басады…
Қитар бір затқа қарап,
Екі нәрсе көреді.
Екі нәрсе көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ойлауына, көзқарасына байланысты бір нәрсені әрқалай түсінуге болатынын білдіреді…
Аузы көжедей қайнайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда біреудің аузы көже секілді «қайнап тұр» деп бейнелейді. Астарлы мағынасы…
Көп ойланған құл қаша алмайды.
Негізгі мағынасы «Көп ойланған құл қаша алмайды» деген мақалдың тура мағынасы — құл қашу сияқты ауыр іске бел байлар…
Табылмаса, таға да қат.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: егер табылса, тіпті таға да қатты нәрсе болады. Астарлы мағынасы: кез…
Жалғыздық Құдайға жарасар.
Негізгі мағынасы Жалғыздық Құдайға жарасар деген мақал адам баласына жалғыз жүру, елден бөлектену жараспайтынын…
Ойға қонған ой өлмейді.
Негізгі мағынасы Ойға қонған ой өлмейді дегеніміз — адам санасына орныққан, жүрек пен ақылға сіңген жақсы пікір, ұтқыр…
Отының болмаса, көршіден сұра,
Өзің білмесең, кісіден сұра.
Өзің білмесең, кісіден сұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қажет нәрсені таба алмасаң, жақыныңнан немесе білген кісіден сұрауға болатынын…
Күн түскен жерге көлеңке де түседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — күн сәулесі түскен жерде міндетті түрде көлеңке пайда болады. Астарлы…
Бас жаққа барыспаған жөн.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір іске, бір бағытқа бас қоймаған, яғни ниеті мен мақсаты анықталмаған…
Ақырын ойламаған білгенін істер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның асығыс қимылдап, ойланбай әрекет етуі туралы ескертеді. «Ақырын ойламаған» дегені…
Шоқ қайдан болса, жылу содан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: шоқ қай жерде болса, жылу да сол жерден тарайды. Астарлы мағынасы: қандай…
Сөз бергеннің сөзіне ерсең,
Басыңа бейнет болады.
Бөз бергеннің бөзін алсаң,
Үстіңе көйлек болады.
Басыңа бейнет болады.
Бөз бергеннің бөзін алсаң,
Үстіңе көйлек болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің уәдесіне ғана сеніп, соған еріп кетсең, ақыры зиян шегуің…
Айланы алысқа құр,
Пайданы жақынға қыл.
Пайданы жақынға қыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға істі оймен, есеппен істеуді ескертеді. Тура мағынасында — айланы, яғни амал-тәсілді…
Ертеңгі сөз түсте жоқ,
Түстегі сөз кешке жоқ.
Түстегі сөз кешке жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің уақытында айтылмаса, оның әсері де, құны да кемитінін білдіреді. Тура мағынасында…
Асыққан ойына жетпес.
Негізгі мағынасы «Асыққан ойына жетпес» деген мақал адамға кез келген істі байыппен, ойланып істеу керегін ескертеді…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.