Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Атты жолдас болмайды арбалымен,
Жортақ жолдас болмайды жорғалымен.
Жортақ жолдас болмайды жорғалымен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: атқа арба да, жорғаға жортақ та үйлеспейді, өйткені олардың жүрісі…
Түйені жыңғылмен айдамайды,
Кендірмен байламайды.
Кендірмен байламайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкен істі, ірі нәрсені әлсіз немесе орынсыз құралмен басқаруға болмайтынын білдіреді. Түйе…
Шортанды деген көлге бар,
Шортан түгіл шабақ жоқ.
Шортан түгіл шабақ жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір жердің аты айтып тұрғандай мол, бай көрінгенімен, іс жүзінде одан еш пайда, береке…
Әр нәрсе сынарда
өзінен мықтыға тап болады.
өзінен мықтыға тап болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кез келген зат сыналатын, тексерілетін кезде өзінен күштірек нәрсеге…
Елден бұрын елпеңдеме.
Негізгі мағынасы «Елден бұрын елпеңдеме» деген мақал адамды орынсыз асығыстықтан, көптің алдына түсіп, жөнсіз дарақылық…
Өгізді өрге айдағанның өмірі өксиді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өгізді өрге, яғни жоғарыға айдау өте қиын іс, күшті көп қажет етеді…
Жалғаймын деп үзіп алма,
Түзеймін деп бұзып алма.
Түзеймін деп бұзып алма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істі абайлап, ойланып істеуді үйретеді. Бір нәрсені жөндеймін, көмектесемін, жақсартамын…
Ақылдының соңына ер, жолың болар,
Тиянақтының ісін көр, көңілің толар.
Тиянақтының ісін көр, көңілің толар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылмен істеген адамның артынан ерсең, ісің оңға басатынын айтады. «Ақылдының соңына ер»…
Қолапайсызды қойнына алса,
Көрпеден аяғы шығып жатар.
Көрпеден аяғы шығып жатар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қолайсыз, икемсіз, ыңғайсыз нәрсені өзіңе жақындатып алсаң, одан пайда емес, қайта жайсыздық…
Қатты жүрсең «қазық аяқ» дер,
Ақырын жүрсең «маймақ аяқ» дер.
Ақырын жүрсең «маймақ аяқ» дер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам қалай жүрсе де, жұрттың сөзі дайын тұрады: тез жүрсең де мін тағады…
Мылтығыңның күмісін айтпа, тиісін айт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзге әдемілік қосып, сыртқы жылтырақты мақтағаннан гөрі, істің нақты нәтижесін айтуды…
Түнемел қымыздың ашуы қатты.
Негізгі мағынасы Түнемел қымыз — бір түн тұрып, әбден бабына келмеген, ашуы күштірек қымыз. Мақалдың тура мағынасы осы…
Тасты бассаң кетілер,
Сазды бассаң жетілер.
Сазды бассаң жетілер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тасты бассаң, ол жылжымайды, адам тайып кетуі мүмкін; сазды бассаң, ол…
Құс жеткен жеріне қонады.
Негізгі мағынасы «Құс жеткен жеріне қонады» деген мақалдың тура мағынасы — құс ұшып барып, шаршайтын немесе қауіпсіз…
Жаманмен егес, жақсымен кеңес.
Негізгі мағынасы «Жаманмен егес, жақсымен кеңес» деген мақал адам кіммен араласса, соның мінезі мен ықпалы өзіне…
Жел жеріне, жекен суына.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің өзіне лайық, өз орнында ғана жақсы болатынын білдіреді. Тура мағынасында жел өз…
Жылқыны жауында, қойды дауылда бақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал малды да, істі де өзіне лайықты жерде, өзіне қолайлы жағдайда бағудың керегін айтады. Жылқы…
Тұнық суда түлен туады.
Негізгі мағынасы Тұнық суда түлен туады деген мақалдың тура мағынасы — таза, мөлдір суда ерекше жәндік не тіршілік иесі…
Кемеңгер кеңес таппай қоймас,
Кері кеткен шегіншектеп болмас.
Кері кеткен шегіншектеп болмас.
Негізгі мағынасы Кемеңгер адам ақыл-кеңеске сүйеніп, кез келген тығырықтан жол табады. Мұнда тура мағынада тәжірибелі…
Қақпай жатып қоңырауы сылдырлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсе қақпай, тиіспей тұрса да, оның қоңырауы өзінен-өзі сылдырлап…
Келеді деп көп қойдым,
Келмеген соң жеп қойдым.
Келмеген соң жеп қойдым.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір нәрсені ұзақ күтіп, бірақ оның уақтылы келмегенін көрсетеді. Тура мағынада…
Ай қамын бір рет ойласаң,
Жыл қамын он рет ойла.
Жыл қамын он рет ойла.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды алдағыны ерте ойлап, істі уақытында жоспарлауға шақырады. Тура мағынасында айлық…
Мың мәрте тыңда,
Бір рет сөйле.
Бір рет сөйле.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сөзге сақ болып, алдымен тыңдап, ой елегінен өткізіп барып сөйлеу керегін білдіреді…
Соқыр құлын аттан емшек іздейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында: көзі көрмейтін құлын өз анасын таппай, бөтен аттан емшек іздеп әуреге…
Дәлдірлекке дару жоқ.
Негізгі мағынасы «Дәлдірлекке дару жоқ» деген мақал орынсыз, шамадан тыс сөйлеудің, тектен-тек бос сөздің пайдасыз…
Жаманның ақылы түстен кейін енеді.
Негізгі мағынасы «Жаманның ақылы түстен кейін енеді» деген мақал адам кейде істің байыбына тым кеш жететінін білдіреді…
Ақсақ қой жатып семіреді.
Негізгі мағынасы Ақсақ қой жатып семіреді деген мақал сырттай қарағанда аяқ баса алмайтын қойдың көп қозғалмай, жатып…
Шешімді білмейтін
Кесімді сөз айта алмайды.
Кесімді сөз айта алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — істің байыбына бармай, шешімін түсінбей тұрып кесіп сөйлеген адам дұрыс…
Ақылға кішілік жүрмейді.
Негізгі мағынасы Ақылға кішілік жүрмейді деген сөздің тура мағынасы — ақылдың жолында «кішірею», жасқану, имену деген…
Қазанға түскен қайтып қапқа түспейді.
Негізгі мағынасы Қазанға түскен нәрсе қайтадан қапқа түспейді деген сөз — бір іске араласып, пісіп-жетіліп, өңі…
Дауды да, жауды да ақыл жеңеді.
Негізгі мағынасы Даулы мәселені де, сыртқы жауды да күшпен емес, ақылмен, сабырмен, дұрыс оймен жеңуге болады. Бұл…
Ойхой, көкірек,
Не демейді сұм жүрек.
Не демейді сұм жүрек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі дүниесіндегі ой мен жүректің арпалысын білдіреді. Тура мағынасында «көкірек»…
Оншадан мұнша жүріп.
Негізгі мағынасы «Оншадан мұнша жүріп» деген мақал аз ғана берекесіз қимылдан, ұсақ-түйек әрекеттен де нәтиже…
Ойы бөлектің жолы бөлек.
Негізгі мағынасы «Ойы бөлектің жолы бөлек» деген мақал адамның ішкі дүниесі, көзқарасы, мақсат-мұраты өзгеше болса…
Екі кісі сөз айтса,
Біреуін де естімейсің.
Біреуін де естімейсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көп адамның бір уақытта сөйлегенінде айтылған сөздің мәні жоғалатынын білдіреді. Тура…
Ерліктік шарты - өзіне сенгендік.
Негізгі мағынасы «Ерліктік шарты - өзіне сенгендік» деген мақал ерлік пен батырлықтың ең басты негізі — адамның өз…
Күнге қарағанның көзі қарығар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — күнге тіке қараған адамның көзі ауырлап, қарығатыны. Астарлы мағынасы…
Арыққа мінгенше, аяғыңа мін.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — арыққа мінуге болмайтыны, яғни орынсыз, қисынсыз іске бармау керегі…
Теңіз дәмі - тамшыдан.
Негізгі мағынасы Теңіз дәмі тамшыдан білінеді деген ой бар. Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, үлкен теңіздің қасиеті…
Көп сөздің азы жақсы,
Аз сөздің өзі жақсы.
Аз сөздің өзі жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көп сөйлей бергеннен гөрі, орнымен әрі нақты сөйлеудің пайдалы екенін айтады. Тура…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.