Жаманның ақылы түстен кейін енеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жаманның ақылы түстен кейін енеді» деген мақал адам кейде істің байыбына тым кеш жететінін білдіреді. Тура мағынасында, біреу күннің ортасында емес, тек түстен кейін ғана ойланып, әрекетінің салдарын түсінеді. Астарлы мағынасы — ақылсыздық, асығыстық, қателікті дер кезінде ұқпау; яғни адам өз ісінің дұрыс-бұрысын кеш аңғарады. Бұл сөз көбіне жөнсіз қадам жасап, кейін өкінетін кісіге қатысты айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түс» пен «түстен кейін» уақыт өлшемі ғана емес, ойға келу мен кешігу ұғымын білдіреді. Қазақ ұғымында «ақыл енді» деу — санасына сәуле түсті, түсінді деген сөз. Ал «түстен кейін» деп айту арқылы ақылдың ерте емес, тым кеш кіретінін әдемі әсерлі бейнелейді. Яғни мақал адамның мінезіндегі аңғарсыздықты уақыт арқылы суреттейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал жоспарсыз әрекет етіп, кейін қателігін түсінетін адамдарға қатысты қолданылады. Мысалы, студент емтиханға дайындалмай жүріп, соңғы күні ғана бәрін үлгеруге тырысса, бұл мақал дәл келеді. Ол адамға алдын ала ойлану, жауапкершілік пен дер кезінде шешім қабылдау керегін ескертеді.