Ақылдының соңына ер, жолың болар,
Тиянақтының ісін көр, көңілің толар.

Негізгі мағынасы

Екі тармақта екі кеңес бар: ақылды кісінің соңынан ерсең, жолың болады, тиянақты адамның ісіне қарасаң, көңілің толады. Ақылды мұнда жай білгір емес, алдын болжайтын, ел ішінде сыналған кісі. Оның артынан ерген адам адаспайды, бос әуреге түспейді. Тиянақты адамның ісі ретті, басталған жұмыс аяғына жетеді, сондықтан оны көрген кісі риза болады, әрі одан үйренеді. Мақал адамды өзінен білікті жандарға жақын жүруге, ісі берік кісіден үлгі алуға шақырады.

Образдар мен теңеулер

«Соңына ер» деген тіркес көшпелі тұрмыстан келеді: көш жолын, ауыл қонысын білетін бастаушы кісі алда жүреді, қалғандары соның ізімен отырады. «Жолың болар» — қазақтың ең жылы тілектерінің бірі, сапарға шыққан адамға «жолың болсын» деп айтылады. Тиянақты деп ісі бекем, уәдесі берік, бастағанын тастамайтын адамды атайды. Тармақтар бір үлгімен құрылған: кімге — не істе — не болар, «болар» мен «толар» ұйқасып тұр, сондықтан мақал оңай жатталады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Көбіне жасы үлкен кісі жасқа ақыл ретінде айтады: кәсіп бастаған, ұстаз іздеген, кімнен үйрену керегін таңдап тұрған адамға. Интонациясы жұмсақ, бағыт сілтейтін кеңес. Біреуді «өз ақылың жоқ» деп кемсіту үшін айту орынсыз. Мысалы: «Ұста боламын десең, Сәкен ағаңның қасынан шықпа. Ақылдының соңына ер, жолың болар, тиянақтының ісін көр, көңілің толар».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылда жаңа ғана мал бағуды бастаған жігітке әкесі тәжірибелі қойшының қасында бір маусым жүруге кеңес береді.
— Шеберханаға шәкірт болып келген балаға қария ұста ер-тұрманды қалай ұқыптап жасайтынын көрсетіп, «қарап үйрен» дейді.
— Мектепте жобаға топ құрып жатқан оқушыларға мұғалім жауапты, ісін аяқтайтын сыныптасты жетекші етуді ұсынады.