Дауды да, жауды да ақыл жеңеді.
«Дауды да, жауды да ақыл жеңеді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Дау — ел ішіндегі талас-тартыс, ал жау — сырттан төнген қауіп. Мақал екеуін де жеңетін бір күш бар дейді, ол — ақыл. Дауды айқаймен, ашумен шешемін деген адам оны одан әрі ушықтырады; ойлы адам екі жақтың сөзін тыңдап, әділ жол табады. Жаумен де тек білекпен күресу жеткіліксіз: айла, сабыр, уақытты дұрыс таңдау жеңіске жеткізеді. Қазақтың би-шешендерді батырлармен қатар құрметтегені де осыдан: олар қаруды емес, тапқыр сөзді, әділ шешімді пайдаланған.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «дау» мен «жау» — дыбысы ұқсас, мағынасы жақын екі сөз; бірі ішкі жанжал, бірі сыртқы соғыс. Екеуін «да, да» шылауымен қатар қойып, оларды бір ғана нәрсе — ақыл жеңеді деп түйіндейді. Қазақ қоғамында жер, жесір, құн дауларын билер шешкен, ал тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін тапқан шешеннің беделі батырдың атағынан кем болмаған. Мақал сол көзқарасты қысқа әрі ұйқасты күйде сақтаған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал ашуға булығып, күшпен шешпек болған адамды сабырға шақырғанда айтылады. Мысалы, көршісімен ұрсысқан інісіне ағасы: «Барып жағаласпа, дауды да, жауды да ақыл жеңеді, алдымен сөйлесіп көр». Үні — байыпты ақыл. Спортта, ойында тактика туралы айтқанда да қолданылады. Ал әділетсіздікке үнсіз көне беруді ақтау үшін айтуға келмейді: ақыл — әлсіздік емес, амал.
Қолданылу жағдаяттары
— Екі көрші арадағы қоршау үшін ұрсысып жатқанда, ақсақал екеуін шайға шақырып, жерді бірге өлшетуге көндіреді де, мақалды айтады.
— Тоғызқұмалақ үйірмесінде ұстаз шапшаң, бірақ ойланбай жүретін оқушыға жеңіліске себеп болған жүрістерін көрсетіп, осы мақалды айтады.