Кеңескен іс келісер,
Ақылы жақсы бөлісер.

Негізгі мағынасы

Кеңесіп істелген іс сәтті болады, ақылы жақсы адам әділ бөліседі дейді. Бірінші жол бірлесіп ақылдасудың пайдасын айтады: алдын ала ойласып, келісіп алған іс кейін дау тудырмайды. Екінші жол ақылдылықтың бір белгісін атайды: ортақ табысты, олжаны, мұраны әділ бөлу. Ақылы жақсы кісі ортақ дүниені өзіне тартпайды, әркімнің сыбағасын береді, сондықтан жұрт онымен қайта бірге іс жасауға дайын. Кейде екінші жолды «ақылын бөліседі», яғни білгенін өзгеден аямайды деп те түсінеді.

Образдар мен теңеулер

«Келісу» мұнда тек келісімге келу емес, «жарасу, оңды болу» мағынасында: келіскен іс — үйлесімді, сәтті іс. «Бөлісу» көшпелі ауылда маңызды ұғым болған: аңнан түскен олжа, қыстаудың жері, ортақ мал әділ бөлінбесе, ағайын арасы бұзылған. «Кеңескен» мен «келісер» сөздерінің «ке» дыбысымен басталуы, «келісер» мен «бөлісер» ұйқасы мақалды жатталымды етеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды бір іске кірісер алдында бас қосып ақылдасуға шақырғанда немесе ортақ табыс, мұра, сыйлық бөлінгенде айтады. Тату ағайынды, жақсы серіктестерді мақтау үшін де қолданылады. Интонациясы — жылы, ынтымаққа шақыратын. Шешімді бір өзі қабылдап қойып, жұрттан тек мақұлдауды күткен адамның аузында бұл мақал екіжүзді естіледі. Мысалы: «Алдымен бәріміз бас қосып сөйлесейік, кеңескен іс келісер».

Қолданылу жағдаяттары

— Ағайынды үшеуі әкесінен қалған малды бөлерде, үлкені бәрін жинап, әркімнің жағдайына қарай әділ үлес ұсынады.
— Ауыл тұрғындары мектепке жаңа жол салуды бірге кеңесіп, кім не беретінін алдын ала келісіп алады.
— Балықшылар ауладағы олжаны тең бөліп, ең жас серігіне де толық үлес береді.